Summary: O historiador Alexandre Peres Vigo recupera a figura de Elvira Mendes, unha das máis destacadas mulleres do ano 1.000 que a historiografía mantivo silenciada.

Relegado ás máis das veces á ocultación ou ao accesorio, a revisión da historia continúa a afrontar hoxe a tarefa de visibilizar o papel das mulleres nun pasado tradicionalmente explicado en chave masculina. Con todo, se as referencias á muller aínda resultan anecdóticas en moitos manuais de historia e libros de texto, falar da existencia de galegas influentes e poderosas na Idade Media, semella, aínda hoxe, sinxelamente impensábel. Se cadra, un dos casos que mellor exemplifiquen o esquecemento que adoitan sufrir este tipo de figuras femininas na historia da Galiza sexa o de Elvira Mendes, unha raíña galega cuxa memoria merece ser rescatada e valorada. Nada por volta do ano 996, Elvira ou Geloira– forma que recollen os documentos da época–, pertenceu desde a súa infancia a dúas das familias máis destacadas da alta nobreza galega. A súa nai, Toda, fora unha relevante aristócrata do sur da Galiza mentres que seu pai, o conde Mendo Gonzalves, chegara a ser o home de confianza do entón rei, Vermudo II, até o punto que este lle concedera a honra de tutelar e criar o seu fillo, o herdeiro ao trono galaico, o futuro Afonso V. A realidade do reino galego no ano Porén, a realidade da Gallaecia dos albores do ano 1000 era a dun reino ao bordo do colapso. Non só as disputas entre as diferentes faccións nobiliarias e as tensións co condado de Castela debilitaban o reino, tamén as constantes ameazas estranxeiras puñan en xaque a súa poboación, cando non a propia supervivencia política deste. Desde o sur, o califato cordobés emprendera unha escala bélica sen precedentes contra o reino galaico–denominado Yilliqiya polos hispano-musulmáns–, así como contra o resto de Estados ibéricos. Os seus ataques, dirixidos polo famoso rexente cordobés, Al-Mansur, foron os responsábeis da ruína de cidades como León (994) ou a propia Compostela (997), centro espiritual do reino e ao que, en palabras do historiador Ibn Idhari, "ningún musulmán chegara xamais". Desde o norte, as devastadoras expedicións viquingas axexaban o reino, sementando o terror entre unha poboación que aínda lembraba os saqueos e atrocidades cometidas polo líder viquingo Gunrod anos atrás. Unhas incursións escandinavas que nas últimas décadas fixaran a súa ollada na Gallaecia–ou Galizuland, como eles a chamaban–, especialmente sobre a rica terra compostelá. Delicado de por si, por se fose pouco, no ano 999 o reino afrontou a morte do propio rei, recaendo o goberno deste sobre o seu fillo herdeiro, o futuro Afonso V, a quen o conde Mendo, pai de Elvira,criaba en terras galegas xunto ás súas fillas e fillos. Resulta lóxico pois, imaxinar que a relación de Afonso con Elvira viña de lonxe e o seu enlace matrimonial resultaba natural; por unha parte, a súa unión aseguraba o apoio político e bélico da nobreza galega á monarquía nun momento de gran fraxilidade para esta;por outra banda, Elvira e a súa saga familiar alcanzaban unha influencia a todas luces incontestábel. Morto o conde Mendo en estrañas circunstancias, o casamento de Elvira e Afonso non se fixo esperar e con apenas vinte anos de idade, o compromiso nupcial ficaba selado. Despois dos convulsos períodos que rodean o ano 1000, o certo é que o reinado de Afonso V e Elvira representou un momento de reconstrución e reorganización do reino. Non só as incursións escandinavas cesaran tras a devastación de Tui, tamén a paz foi retomada co califato hispano-musulmán, máis preocupado polas numerosas guerras civís que nel se sucedían. O casoiro con Afonso V Neste tempo, Elvira e Afonso V levaron a cabo unha política de reafirmación do poder rexio, especialmente fronte o conflitivo condado de Castela, á vez que comezaron a estabelecer un código lexislativo para o reino, dentro dun programa de profundas mudanzas administrativas que no ano 1017 se materializarían a través do coñecido como "forum legionense". Para alén da reconstrución da Gallaecia, así mesmo, os monarcas dedicaron gran parte do seu reinado impartindo xustiza e concedendo favores e bens a igrexas e mosteiros, no que se considerou un período de esplendor e bonanza, ao que se sumaría o nacemento dunha filla e un fillo cos que se garantía a continuidade da liñaxe real. No entanto, a pouco de se iniciar, este período de esplendor veríase truncado. En decembro do ano 1022, con apenas trinta anos de idade, Elvira, a raíña consorte, morría inesperadamente. O seu corpo foi entón trasladado, por orde do seu marido, ao panteón real sito na cidade de León, sede rexia da monarquía galaica, baixo unha lápida que reza "aquí descansa a raíña dona Elvira, esposa do rei Afonso e filla do conde Mendo". Sen dúbida, o reinado de Elvira pode considerarse un raio de luz entre moitas sombras. O seu falecemento presaxiaría unha crise monárquica que comezaría pola morte de Afonso V apenas seis anos máis tarde e aínda a do seu fillo, cun reinado de apenas nove anos. Máis fortuna correría a filla de Elvira, Tareixa, quen reinaría durante trinta anos, converténdose na muller máis poderosa da Gallaecia e unha das raíñas máis célebres da súa época.


Summary: A portavoz nacionalista, Ana Pontón, argumenta que o debate ten que se dar cabnto antes lembrando que a autoestrada recada 300.000 euros día das persoas usuarias.

A portavoz nacional do BNG, Ana Pontón, anunciou que remitirá unha carta a todos os deputados galegos no Congreso e aos diferentes responsables políticos, incluídos o presidente da Xunta, para intentar que o debate sobre a transferencia da Autoestrada do Atlántico (AP-9) teña lugar antes de que conclúa este período de sesións. "Non pode esperar dous ou tres anos", afirmou Pontón, que lembrou que Audasa recada máis de 300.000 euros ao día e que, dende a súa posta en funcionamento, as contas superan os 2.400 millóns de euros. "Se ese diñeiro fose público, xa estaría en funcionamento unha rede de Proximidades", manifestou, crítica con que este "abuso continuo" é, ademais, "un lastre" para o desenvolvemento de Galicia. "Esa transferencia sería o primeiro paso para acabar coas abusivas peaxes que converten a AP-9 nun artigo de luxo para a maioría dos galegos e galegas"·, dixo, ao tempo que expresaba a súa confianza en que "non volvamos ver a vergoña de que iniciativas aprobas polo Parlamento galego logo son votadas en contra por forzas estatais". Adianto electoral En relación ao contexto electoral e de formulación de candidaturas, Pontón respondeu a preguntas dos medios que son as diferentes forzas políticas as que deben facer as súas propias escollas. Á marxe das cabezas de cartel electoral, "no BNG temos moi claro que o inimigo político, o adversario aderrotar é o PP e as súas políticas de recortes", subliñou. Pontón indicou que na formación nacionalista "traballamos claramente coa hipótese dun adianto electoral do PP ao 26 de xuño", -data dunha posible repetición das xerais-, e avanzou que o Consello Nacional deste 9 de abril prevé aprobar o cronograma para a elección do candidata á Presidencia da Xunta por parte da militancia.


Summary: Segundo a RAG, un furancho é un "local situado no baixo dunha casa ou nunha pequena bodega onde se vende o viño excedente da colleita e no que tamén se serve comida ou a levan os clientes". O único sinónimo que ofrece é "loureiro", pois para sinalar os furanchos, pendúranse pólas de loureiro na porta.

O termo "furancho" aparece por primeira vez, como sinónimo de "taberna", no Dicionario Enciclopédico Gallego-Castellano, de Eladio Rodríguez, publicado pola editorial Galaxia a partir de 1958; pero a súa etimoloxía remóntase, como furado (foratus), á raíz latina fura, "cova ou cavidade", á que se lle engade o sufixo ancho, que, ademais de ter o valor de "largo ou amplo", tamén posúe un valor desprezativo. Está relacionado co burato que se lle facía, furando, ao barril para abillalo, é dicir, porlle unha billa pola que extraer o viño. A cultura do viño na Galiza é milenaria, por algo é o territorio exportador de viño e coa denominación de orixe máis antiga do Estado, o Ribeiro. Así que, a tradición dos furanchos mantense viva na Galiza desde a Idade Media, como unha forma de economía precapitalista, segundo afirman no seu ensaio, arredor das semellanzas entre os furanchos da Galiza e as talhas do Alentejo portugués, Pablo Alonso González e Eva Parga-Dans; que engaden que "o estatuto xurídico de furanchos foi un asunto controvertido ao longo da era moderna, xa que as autoridades municipais intentaron tributar o vendido e a Igrexa tentou controlar o que se facía e dicía neles". Segundo os furancheiros, como o expresidente da Federación Provincial de Pontevedra, José Luis Videira, a tradición ten trescentos anos. Cando a un colleiteiro lle sobraba viño para o seu uso particular, vendíao nas tabernas ou penduraba un loureiro na porta da casa, abillaba un barril e ofrecíallo á veciñanza, que en agradecemento achegaba algo de comer para acompañar a bebida. Isto xeraba un ambiente de comunidade e festa que propiciaba os cantos tradicionais. Esta situación dábase entre febreiro e maio, mentres no chegase a seguinte colleita. A polémica cos furanchos Co paso do tempo, a xuntanza de veciños e veciñas arredor das cuncas de viño excedentes da colleita, transformáronse en espazos semiclandestinos nos que o viño pasou a venderse e a comida a ofrecerse no proprio establecemento. Os loureiros, como lles chaman en Betanzos, atópanse en zonas rurais, polo que os produtos comestíbeis que acompañan o viño son caseiros e de primeira calidade, ademais de moi baratos. Razón pola que a primeira en descubrilos foi a xente nova chegada de zonas urbanas a pasar, por exemplo, un día de praia, pois a maior parte dos furanchos atópanse nas Rías Baixas, na zona sur de Pontevedra, especialmente no Salnés ou no Morrazo (máis de 300 federados, aínda que en realidade non se sabe o seu número con exactitude) e na zona de Betanzos. A descoberta destes establecementos polo turismo e as boas colleitas, especialmente de 2011, multiplicaron o número de furanchos até convertelos nunha competencia desleal para bares e restaurantes, pois ofrecían comidas aos clientes sen contar coas licenzas nin requisitos legais dos negocios hostaleiros. As denuncias dos profesionais do ramo obrigaron ao goberno galego a desenvolver unha normativa que describira que actividades podían e cales non podían desenvolver os furanchos. Neste sentido, a Lei de Turismo da Galiza de 2011 declarou os furanchos como establecementos con regulamentación propia, que non podían ser considerados establecementos de restauración; polo que promulgou para eles o Decreto 215/2012. Requisitos que deben cumprir Defínense os furanchos como aquelas adegas que teñen como actividade principal a de subministrar mediante prezo o viño excedente do consumo propio que procede dos seus viñedos. Desta forma, deben identificarse ao público mediante a exhibición, nun lugar visíbel, dunha placa denominativa coa clasificación de furancho; esta placa pode ir acompañada do tradicional ramallo de loureiro. Ademais, estes establecementos non poden servir viño embotellado, senón que este ten que proceder directamente do barril. As comidas que sirvan deberán proceder de establecementos autorizados e estar perfectamente etiquetadas e documentadas, e en ningún caso serán sometidos a elaboración ou transformación no propio furancho. En relación con isto último, o regulamento tamén recolle unha serie de obrigacións á hora de ofrecer tapas nestes locais, entre as que se atopa a cobertura mínima de 90.000 euros ou o límite de tapas comercializadas como queixos, tortilla, pementos de Patrón, zorza ou raxo, entre outros. Con todo, cómpre destacar que os servizos ofertados e os seus prezos deben estar expostos nun lugar visíbel e de modo lexíbel. Outra cuestión a cumprir é que deben contar coa autorización de apertura expedida polo concello, para un período determinado que dependerá da declaración previa de produción anual na Consellería do Medio Rural. O período de apertura non pode ser superior a tres meses e estará comprendido, con carácter xeral, entre o 1º de decembro e o 30 de xuño. Porén, a normativa recolle que estes establecementos, por circunstancias excepcionais que non permitan o desenvolvemento do traballo no intervalo de tempo fixado, si poderán ampliar dito período de forma extraordinaria. A situación de pandemia que vivimos o pasado ano 2020 e cuxas restricións continúan a afectar este 2021, permitiu que a Xunta aprobara a apertura dos furanchos até o 31 de xullo se os concellos daban o seu visto bo. A posibilidade de abrir estes locais até rematado xullo continúa vixente este verán. Hoxe aínda que non todos cumpran os requisitos, atraen a clientela polo seu enxebrismo; até o punto de que mesmo se está a experimentar cun furancho de cervexa artesá, en Baio, na Costa da Morte. Seguramente a súa transformación levaraos a morrer de éxito e habería que preguntarse se non pagaría a pena conservar as súa características tradicionais e mantelos como un elemento etnográfico propio do patrimonio galego, pois en poucos lugares do mundo se coñece unha tradición coma esta. Ademais das talhas do Alentejo, existen en Canarias os guachinches e sábese que na zona de Trieste, entre Italia e Eslovenia, teñen as osmizze; así como en Viena e no sur de Austria atópanse os heuriger. Todos eles teñen en común cos furanchos galegos a venda do excedente do viño colleitado nun ambiente popular, tradicional e enxebre.


Summary: Pilar Rojo deixa o cargo de presidenta da Cámara galega para ser deputada no Congreso español. Foi a lexislatura do silenciamento do Parlamento como ágora de debate e alternativas e da súa conversión nunha simple extensión validadora do goberno. Unha estratexia a base de recortes en dereitos da oposición e de belixerancia que tivo en Rojo unha das chaves.

"A miña palabra é o regulamento desta Cámara". Así resolvía a presidenta do Parlamento de Galiza, Pilar Rojo, o debate sobre a expulsión da deputada do BNG Carme Adán dun Pleno da Cámara en marzo deste ano. Unha decisión, a expulsión, que non é novidosa nas dúas lexislaturas (VIII e IX) de Rojo como presidenta do Parlamento: Juan Fajardo, David Calviño, Chelo Martínez (AGE) foron tamén expulsos. Máis deputados obrigados a abandonar o seu posto que se sumamos as sucedidas baixo os anteriores oito presidentes do Parlamento de Galiza. "Na súa presidencia houbo máis expulsións de deputad@s que cos 7 presidentes anteriores xuntos" As expulsións son un síntoma dunhas lexislaturas, a actual e a anterior, baixo maioría do PP de Núñez Feijóo, marcadas polo "amordazamento" e a "vulneración de dereitos" dos grupos de oposición, como insisten desde BNG e AGE. O papel que desenvolveu a presidenta ("actuar ás ordes do PP, e non como árbitro" en palabras do portavoz nacionalista Francisco Jorquera) é chave nunha "estratexia" que procura baleirar a Cámara de contido e convertela nunha simple validadora do que fai o goberno. Nesta manobra para "evitar a voz da rúa no Parlamento" (Yolanda Díaz, vice-portavoz AGE) hai diferentes etapas. A cidadanía está de máis A belixerancia coas persoas convidadas á Cámara foi unha das "marcas da casa' destes anos. Sábeno ben colectivos como o de afectadas pola Hepatite C, as estafadas polas preferentes, as integrantes da Plataforma de Artes Escénicas, traballadores do naval, feministas defensoras do dereito ao aborto, todas elas expulsas da tribuna de convidados. PP e Pilar Rojo aproveitaron para falar de 'convulsión' e 'tensión' levada ao Parlamento e aproveitaron para 'blindar' a tribuna de convidados e endurecer normas para o acceso. O que provocou unha comparecencia conxunta de toda a oposición para denunciar o "amordazamento" (Francisco Jorquera), ou o "despotismo sen ilustración" (X.M. Beiras). Até o propio portavoz do PP, Pedro Puy, recoñecía que non sabía moi ben a ciencia certa cales ían ser os criterios. "Serán os que ela considere", dixo. Ela é Pilar Rojo. Eses criterios fixados finalmente pasan por asinar a conformidade coas normas do regulamento que lle atinxen e non poden exhibir mensaxes nin camisetas con reivindicacións. Ademais, se un grupo parlamentar convida a persoas que conculcan estas normas, ficará sen poder levar público un mínimo equivalente a un período de sesións. Como expresou un deputado, eran normas máis propias "dun regulamento de visitas a un cárcere". "A súa actuación na Cámara é cualificada como "censora", "discriminatoria" e "partidista" Esa querencia por afastar as institucións da xente ficou tamén ben patente nestes anos na imaxe repetida en numerosas ocasións dun Parlamento amurallado por ducias de anti-disturbios perante calquera protesto ou reivindicación: mariñeiros, sanitarios, preferentistas, emigrantes retornados, estudantes, naval, desempregad@s, defensores de galego... atoparon a institución que representa a vontade popular totalmente fortificada. A oposición está de máis A estratexia do Partido Popular parte dunha idea, "e é que lles sobra o Parlamento", afirma Francisco Jorquera, portavoz parlamentar do BNG. "Non queren escoitar e non queren que se visualicen políticas alternativas" manifesta a Sermos Galiza. Por iso, prosegue o deputado nacionalista, os populares optaron por dúas vías. O "apagón informativo" no que se silencian propostas e debates da oposición "e se pon o foco en anécdotas"; e tentar deixar sen marxe de manobra a oposición. Yolanda Díaz ten denunciado que ao PP "non lles interesa que haxa oposición. Un exemplo claro é o papel da presidenta do Parlamento, que non ten nada de imparcial". Algo que se debe, considera, a que "están aterrados, por iso nos poñen trabas". E como se mingua un Parlamento? Baleirándoo de contido e de sentido. Aparcado o proxecto PP de recurte en número de deputados (do que Pilar Rojo se pronunciou favorabelmente), trátase de amputar en dereitos a eses deputados mentres a maioría popular actúa co que Francisco Jorquera define como "desprezo absoluto" para coa Cámara. E como exemplo disto pon como "Feijóo se nega a comparecer, converte as sesións de contral ao goberno en control á oposición. Algunha vez estiven tentado de, nunha desas sesións, cando me toque a quenda, dirixirme a Feijóo e dicirlle "Señor Feijóo, que quere preguntar?". Mais o principal é reducir a capacidade da oposición. Desde a presidencia do Parlamento tense nestes anos de mandato de Pilar Rojo expulsado deputados, as amonestacións a parlamentares da oposición son unha tónica xeral, a suspensión de emprego e soldo durante unha semana ao deputado Juan Fajardo... Mesmo chegou Pilar Rojo a ameazar a AGE co Código Penal por "divulgar secretos" da auditoría das caixas. Esa actitude, que os grupos de oposición teñen calificada de "censuradora", "discriminatoria" convértese nunha "dupla vara de medir", afirman, cando se trata de comparar co PP: cando Rojo expulsou a parlamentar Chelo Martínez, un deputado do PP chamoulle alto e claro "fea" no Palamento mentres a deputada o abandonaba, Ficou sen sanción. As queixas e críticas da oposición teñen plasmado en queixas formais, como a do BNG pola retirada da palabra de Pilar Rojo a Ana Pontón cando a nacionalista estaba na tribuna. Rojo entendía que o que dicía Pontón non tiña a ver coa temática. Os nacionalistas lembran que iso é o habitual en Feijóo, que responde ás preguntas na sesión do Control con calquera tipo de respostas menos ao que se lle inquire. Cara a onde? "Esta espiral ten o seu cumio cando o PP, e aquí coa connivencia do PSOE, impoñen unilateralmente unha redución de iniciativas e intervencións a BNG e AGE", explica Jorquera. Recortes en proposicións non de lei, en preguntas urxentes e ordinarias, en preguntas en todas as sesións de control, en interpelacións... "Unha verdadeira mordaza coa que queren anular a oposición real", considera o portavoz do Bloque na Cámara. Xa hai consecuencias prácticas de "pacto para tentar blindar un bipartidismo en horas baixas". Por primeira vez desde que hai sesión de preguntas de control ao presidente de Galiza o BNG non poderá exercer ese dereito. Así como tampouco poderá nese pleno debaterse unha proposición de lei do BNG, ao vetalo o PP "contravindo a práctica parlamentar". Vai ser, pois, a tónica que o PP manterá esta lexislatura e na que traballa para que fique fixa para as vindeiras: unha oposición maniatada nun Parlamento de Galiza 'domado'. A reportaxe completa foi publicada a dupla páxina no Sermos Galiza nº 138


A memoria histórica é un novo movemento social, político e académico: non chega a 20 anos de vida, aínda que se refire a feitos represivos que tiveron lugar fai 80-40 anos. Iniciado en León no ano 2000 por familiares de inocentes fusilados polas súas ideas e crenzas democráticas, durante a guerra civil e o franquismo, non deixou de desenvolverse até hoxe, buscando e atopando sempre vías de actuación de ámbito local, rexional, nacional e internacional, cando os cambios electorais nas correspondentes institucións públicas agachan as políticas da memoria. No século XXI, a memoria histórica pasou en España por momentos de adianto e de atraso (e así será probablemente no futuro), como unha espiral que vira á esquerda e á dereita sen deixar de medrar. En 2007, promúlgase por parte do Goberno Zapatero unha Lei de Memoria Histórica que, maila das súas limitacións, permitiu levar a cabo escavacións de fosas e eliminacións de símbolos do franquismo; catro anos despois foi paralizada polo Goberno Rajoy. En 2008, dende a Audiencia Nacional xorde o histórico Auto de Garzón para a persecución dos delitos de asasinato, tortura e demais crimes de motivación política cometidos polos franquistas, as súas institucións e os seus órganos represivos, entre 1936 e 1952; posteriormente neutralizado por unha mafia político-xudicial que logrou, en 2012, expulsar por nove anos a Baltasar Garzón da xudicatura. Entre 2011 e 2018, os Gobernos do PP enterraron baixo chave a primeira Lei de Memoria Histórica, so pretexto da crise económica (!). Así e todo, houbo nesta segunda década do novo século importantes progresos, á marxe do Goberno de Rajoy e o seu partido: A) Toma forza a causa contra no franquismo encetada en 2010 pola xuíza arxentina María Servini, por mor do principio de xurisdición universal; inclúe o delito de tortura e amplía a pescuda prevista por Garzón até a implantación da democracia. B) As Comunidades Autónomas non gobernadas polo PP, continuaron apoiando a escavación de fosas, sinaladamente Andalucía, e outras políticas de memoria amparadas pola Lei de Zapatero. C) O Goberno vasco decreta en 2012 unha Lei de Abusos Policiais durante o franquismo, centrada en dar a coñecer as desaparicións, os asasinatos e as torturas entre 1960 e 1978; tamén complementa cronoloxicamente o -polo de agora- desautorizado pero xusto Auto do xuíz Garzón. O éxito da moción de censura do 1 de xuño de 2018 que desprazou o Goberno de Rajoy dando paso ó Goberno de Sánchez, co apoio de Podemos e os grupos nacionalistas, trazou un novo horizonte para o movemento da memoria. Está a se demostrar que en España é posible unha nova maioría parlamentaria que leve á práctica políticas avanzadas de memoria histórica. O que non quere dicir que o día de mañá non acontezan novos pasos cara atrás, politicamente falando, que dean pulo asemade a outros pasos adiante. Sobra engadir que as medidas que se tomaron, ou se poidan ir tomando, como a escavación de tumbas ou o traslado da tumba do ditador, terán despois difícil marcha atrás, goberne quen goberne. O novo Goberno socialista acaba de decidir a exhumación de Franco do Val dos Caídos, anunciou así mesmo outras medidas aínda máis importantes, reformando e ampliando a superada Lei de Memoria Histórica de 2007, todas elas foron collidas do movemento memorialista. Por exemplo: incluír a exaltación do franquismo no Código Penal; anular as sentenzas dos tribunais franquistas; que o Estado, e non as familias, asuma de oficio as exhumacións das vítimas de franquismo; retirada de medallas e prebendas ó torturador Billy el Niño; creación dunha Comisión de Verdade sobre o franquismo (1936-1978) para investigarmos a represión e acadar os testemuños de miles de vítimas, seguindo o exemplo doutros países (Sudáfrica, Arxentina, Chile, Perú, Colombia, Bolivia, Guatemala, Brasil...) que tamén sufriron ditaduras ou conflitos armados, e van por diante de España nas súas respectivas transicións á democracia. Como historiadores resúltanos incongruente que xurdisen voces de colegas que consideramos progresistas, opostos -por contrarios á memoria histórica- ou simplemente reticentes -froito do descoñecemento, coidamos- á formación por parte do Goberno socialista dunha Comisión da Verdade para España. Eluden lamentablemente o salto de xigante que suporá para a verdade histórica sobre a guerra e o franquismo, en especial para as novas xeracións e a non-repetición, sabelo todo da criminalidade política entre 1936 e 1977. comportaría ademais un avance transcendental no cumprimento da vixente norma do dereito internacional que esixe "verdade, xustiza e reparación" para as vítimas dos delitos de lesa humanidade. Historia e memoria non son antitéticos, como obxecta o academicismo positivista, teñen o deber de colaborar no seu obxectivo común: coñecer a verdade histórica, que ten que se pregoar sen censuras nin temores pantasmais. A decisión gobernamental de retirar a Franco do Valle de los Caídos fixo emerxer, 80 anos despois de guerra civil, o franquismo sociolóxico oculto , o que nos permite cuantificar -de xeito aproximado- a súa funesta influencia na situación política actual. Só un 29,9 % dos españois enquisados estaba de acordo, en agosto de 2018, en deixar como está o Valle de los Caídos. Un fenómeno minoritario, por tanto, que explica e posibilita o éxito das presentes políticas públicas da memoria do PSOE e Podemos. O problema reside en que o 60 % dos electores do PP e o 35 % dos electores de Cidadáns forman parte desa minoría fío-franquista. O cal conduce á dereita española, vella e nova, a enfrontarse á memoria histórica e a manter posicións notoriamente conservadoras en todo o relativo ao desenvolvemento e actualización da democracia en España. Posición inmobilista que non cederá ata que esta nova maioría parlamentaria de progreso se estabilice e complete o Estado de dereito herdado dunha transición limitada polas circunstancias. O 30% ou máis -o auxe global da ultradereita retroalimenta agora a tradición franquista- do electorado español seguirá sendo franquista mentres iso estea permitido por un Estado democrático -e aguilloado por unha dereita que abandonou o centro- que conserva todo tipo de secuelas do réxime totalitario nas cunetas, as rúas, os edificios, as leis, as institucións e as mentalidades. A democracia deixará de estar bloqueada no seu progreso cando pase plenamente o defecto orixinario, devido estrutural, causado pola ausencia de ruptura democrática nunha transición tutelada por unhas Forzas Armadas saídas do bando gañador da guerra civil, sostido por Hitler e Mussolini, do que quedan restos de fidelidade ao "Generalísimo" -soamente entre militares retirados, ó parecer- como acaba de se amosar a partir da decisión gobernamental de desenterrar a Franco. Como se di coloquialmente: amodiño que levo présa. Urxe pór en práctica as medidas en prol da memoria histórica máis arriba enumeradas, sen perder de vista estratexicamente o ineludible: Garzón tiña razón hai dez anos cando quixo dar xustiza ás vítimas do franquismo, "verdade, xustiza e reparación", por esta orde. Aprendamos das experiencias alleas. En Brasil funcionou entre 2011 e 2014, unha Comisión da Verdade e, en 2018, gaña as eleccións Bolsonaro, dereitista extremo e admirador da ditadura 1964-1985. En Arxentina, en cambio, onde se creou a primeira Comisión da Verdade (1983), xulgáronse ós represores, impedíndose deste xeito que xurdise logo un seguidor de Videla que pretendese destruír a democracia dende dentro, como Hitler en 1933. Unha democracia sen memoria é unha democracia feble. Publicidade


Summary: A campaña baséase na publicación de dez vídeos curtos, realizados por adolescentes e que buscan chegar a menores de 24 anos, alertando sobre "as diferentes desigualdades que aínda existen" ou os problemas de machismo presentes nas relacións de parella

Tik Tok é, dende hai un par de anos, a rede social máis utilizada pola mocidade, rivalizando con Instagram, con máis de 800 millóns de usuarios e usuarias, o 69% por debaixo de 24 anos e máis mulleres que homes. O seu funcionamento baséase en vídeos de curta duración, de menos dun minuto e, sobre todo, duns poucos segundos. É, polo tanto, o lugar no que está a xente nova, a coñecida como Xeración Z (ou post-millenial), nacida a partir de mediados da década dos 90.A campaña busca a publicación de vídeos que poñan enriba da mesa "as diferentes desigualdades que aínda existen a día de hoxe entre a mocidade e aqueles roles estereotipados que se continúan a perpertuar polos sesgos de xénero"O Concello de Lugo vén de anunciar a posta en marcha dunha campaña campaña de igualdade en Tik Tok, a través da publicación de vídeos que poñan enriba da mesa "as diferentes desigualdades que aínda existen a día de hoxe entre a mocidade e aqueles roles estereotipados que se continúan a perpertuar polos sesgos de xénero".A iniciativa empregará persoas con perfís activos en Tik Tok para que sexan protagonistas dos vídeos e poidan promover as mensaxes no perfil creado para este fin pola concellería de Xuventude lucense. Realizaranse un máximo de 10 vídeos con 5 tiktokers e 5 liñas temáticas que buscan ilustrar os roles de xénero, a desigualdade e a violencia contra as mulleres. Dentro de cada área temática (oficios, coidados, entretemento, estereotipos e celos) realizaranse dous vídeos.Realizaranse un máximo de 10 vídeos con 5 tiktokers e 5 liñas temáticas que buscan ilustrar os roles de xénero, a desigualdade e a violencia contra as mulleresA concelleira Ana González Abelleira destaca que dende o Concello "consideramos moi importante" tratar a realidade da igualdade no nivel dos e das adolescentes, coas súas preocupacións e coa súa linguaxe "e por iso empregamos como vehículo a rede social Tik Tok". "O obxecto da convocatoria céntrase na reflexión e a capacidade creativa dos adolescentes en canto a igualdade de xénero e as relacións afectivas entre mulleres e homes, así como o rexeitamento e a prevención da violencia de xénero", destaca González Abelleira. Os mozos e mozas que se animen a participan terán liberdade creativa para seguir todos e cada un dos challenges, destacan dende o concello.O Concello de Lugo considera "moi importante" tratar a realidade da igualdade no nivel dos e das adolescentes, coas súas preocupacións e coa súa linguaxe "Non é a primeira vez que unha campaña de igualdade fai uso de Tik Tok para achegarse á mocidade nos espazos que esta utiliza maioritariamente. Nos últimos meses distintas administracións puxeron en marcha iniciativas semellantes, buscando promover "a igualdade de xénero, as relacións afectivas sas entre mulleres e homes, e o rexeitamento e a prevención da violencia de xénero", como neste caso a Subdelegación do Goberno en Almería.


Summary: A mostra (S8) dedica o seu foco Sinais a María Ruido, que presenta tamén a exposición Le paradis na Fundación Seoane

Non perder as persoas que fomos na infancia. A súa curiosidade infinita, o seu cuestionamento perpetuo da realidade. É a idea que, a través da imaxe dunha nena rebelde, esperta e extravertida, a creadora María Ruido escolleu representar en Le paradis, o autorretrato que preparou para a Mostra Internacional de Cinema Periférico (S8), e que pode verse na Fundación Seoane xunto a algúns dos seus primeiros traballos: Ethics of Care, Hansel y Gretel, Cronología e La voz humana. Le paradis é, sen dúbida, un bo xeito de introducir o cerne da súa traxectoria como facedora de filmes. Consistente en desmontar a montaxe e poñer en evidencia a súa lóxica. Introducir pluralidade no relato do mundo. O control social do corpo e da vida, a procura dunha memoria colectiva que subverta a oficial -a colonial, a da Transición...-, a reflexión sobre a historia do traballo e a súa transformación no capitalismo informacional son algúns dos alicerces da súa obra, que trata de ollar, sempre, o invisible. O (S8) dedícalle este ano a sección Sinais, no seo da cal se proxectaron Plan Rosebud 1 / Crime Scene (2008), Plan Rosebud 2 / Calling the ghost (2008), Le rêve est fini (2014) e L ́oeil impératif (2015). O día dous de xuño poderá verse Mater Amatísima, a súa última película. Falamos con ela de todos estes filmes e dos fíos que os unen entre sí e co resto das súas producións como "ensaísta visual", tal como ela mesma se define. Comeza Mater amatísima cunha conversa sobre a posibilidade de disolver a familia como institución, de superala. Mais, de que parte, en concreto, este filme? En realidade, hai moito tempo que lles dous voltas aos mitos de Medea e Antígona porque penso que están interpretados dun xeito patriarcal e nesgado, enfocado na relación das mulleres cos homes e coa familia. Cando vin Noticias de la Antigüedad ideológica: Marx/Eisenstein/El capital, o fragmento que citas, co que empezo Mater amatísima, decateime de que non estaba soa. Medea non mata o fillo por ciumes -naquel tempo, a idea do amor romántico non existía, ademais-. O problema é que deixara de ser o suxeito político que non podía ser por ela mesma, e o home traizoáraa, e ademais os seus fillos ían quedar sen a cobertura da estrutura patriarcal da Grecia clásica. "Hai moito tempo que lles dous voltas aos mitos de Medea e Antígona porque penso que están interpretados dun xeito patriarcal e nesgado" Despois, foi tamén que comecei a ver o tratamento mediático do caso Asunta Basterra, que me pareceu tremendo. Os medios trataban, nun primeiro momento, á nai, Rosario Porto, como se ela fose a única responsable, cando segundo parece o "cerebro" do tema foi o pai. Iso axudoume a pensar sobre os estereotipos arredor da maternidade, a maneira na que a sociedade nos di, sempre, como debemos ser nais e mulleres. Ademais, agora teño unha parella que ten dous fillos, polo que teño un papel de "nai", aínda que non o sexa bioloxicamente. Penso que pensamos bioloxicamente relacións que son políticas e que debemos repolitizar. "Penso que pensamos bioloxicamente relacións que son políticas e que debemos repolitizar" Beatriz Gimeno vén de publicar un libro sobre a lactancia materna no que fala de como se sinala as nais co dedo acusador. Hai unha visión moi codificada da maternidade, e determinadas posicións están facendo que volvamos a roles moi tradicionais, o cal non é casual. As teorías políticas do século XX -o socialismo, o anarquismo-..., repensaron os modelos de convivencia e relación social. Pero agora, e xa hai moito tempo, a esquerda renunciou a formular modelos de familia novos. Penso no escándalo sobre o chalé de Pablo Iglesias e Irene Montero. "Hai unha visión moi codificada da maternidade, e determinadas posicións están facendo que volvamos a roles moi tradicionais, o cal non é casual" Para min, o que non é baladí é o tipo de estrutura familiar ao que remite, moi tradicional, da burguesía de sempre, por falar en termos marxistas. É preocupante que non teñamos modelos diferentes de tratar as nosas relacións, cando ademais a tecnoloxía cuestiona os límites da bioloxía. Pero esa tecnoloxía só está a ser usada para crear nichos de mercado: ser nais aos 60 anos, por exemplo, pero pagando. Prodúcese un envolvemento capitalista de todo, cun enfoque moi reaccionario. E digo todo isto nun momento esperanzador, tras un 8 de marzo histórico, no que as mulleres estamos a saír á rúa e a dicir que xa está ben… Neste filme realizas un traballo como de contraste das distintas imaxes da nai creadas pola pintura e polo cinema. Das máis convencionais -a virxe-nai- ás máis subversivas -a nai morta de Schiele-. E o cinema que mostra como as mulleres vivían pechadas, encarceradas, en escenarios-fogar de conto de fadas… Eu escollín dúas Medeas, a de Pasolini e a de Lars von Trier. Para seleccionar as imaxes pictóricas e fotográficas pedín axuda a unha psicanalista e a unha historiadora da arte. E desde logo non é casualidade, non, a codificación da figura da nai como a Virxe María. Facemos un percorrido, nese sentido, por diferentes imaxes, desde as máis tradicionais da virxe-nai, ata a nai morta de Schiele, ou tamén a do pai: Saturno devorando aos fillos de Goya, ata chegar ás fotografías nas que o pai é o que aleita, desbioloxizando a maternidade. "Escollín unha Medea moi dura, a de Lars Von Trier, na que aparece o que nunca se mostra na escena, que é o momento no que a nai mata os fillos" Canto ás imaxes do cine, escollín unha Medea moi dura, a de Lars Von Trier, na que aparece o que nunca se mostra na escena, que é o momento no que a nai mata os fillos. Sobre o que comentas dese cinema que mostraba como vivían as mulleres, teño que dicir que me sinto herdeira dunha xenealoxía de cine feminista, na que está Laura Mulvey e The riddles of the sphinx, de 1977. A clave da película está, de feito, aí: unha homenaxe a este tipo de cine que comezou a facerse hai xa 40 anos. Esa forma de tratar o encerramento das mulleres no fogar, no caso de Mulvey con travellings de ata 360 graos… Así presentas o filme, de feito, con esa reflexión: os Estados ínstannos á reprodución, controlan o noso corpo, a nosa fecundidade e os seus produtos, e despois déixannos soas cos nosos nenos, clausuradas no espazo doméstico, íntimo. É que é o que pasa, o Estado ínstate á reprodución e despois abandónate. Cóntanche que a esencia dunha muller é ser nai e despois aí quedas, recluída no espazo doméstico. Falar de crianza en colectividade continúa a ser un tabú. Lembra o que pasou cando Anna Gabriel falou da crianza en tribo. En realidade, foi o que se fixo sempre. A familia extensa era o habitual en Galicia… Claro. A min de pequena axudaban a coidarme as veciñas. Era o normal. Que a nai viva pechada co fillo é unha novidade histórica. Ademais, que non haxa máis modelos para os fillos que a nai e o pai é empobrecedor para eles. E iso lévanos ao binarismo, a estrutura da familia nuclear de nai/pai e nené, coas repercusións que ten na vida das mulleres. Un fillo, ademais, está a converterse cada vez máis nun luxo, porque esixe ter unhas condicións materiais… Penso que segue a ser dominante un punto de vista moi conservador sobre a crianza e a maternidade que, ademais, contra a naturalización que dela fai o patriarcado, é algo moi cultural: noutras culturas non se cría e non se coida desta maneira. Ese discurso patriarcal presenta, ademais, a maternidade como relación sen conflitos, sen contradicións. Introduces na película un fragmento dunha intervención da socióloga israelí Orna Donath sobre o seu libro Madres arrepentidas. Outro grande tabú. Que conduce a unha pregunta, eliximos libremente ser nais? Creáronnos expectativas falsas? Orna Donath traballa nun contexto concreto, que é o israelí. Un Estado hipermaternalista no que se considera que as nais teñan a obriga de ter xa non só un fillo, senón tres. Pero, en realidade, todos os Estados son maternalistas. Hai Estados nos que o Estado de Benestar che dá unha cobertura, como pode ser Suecia, e outros que simplemente te instan a ter fillos e, despois, apáñate. Mais todos os Estados inciden nisto, dalgunha maneira ou doutra: ter fillos para a patria. "En realidade, todos os Estados son maternalistas" O libro de Orna Donath causou un grande debate e non só en Israel. Tamén en Alemaña, por exemplo. Hai mulleres que non terían sido nais se soubesen o que ía ser, mulleres que queren os fillos pero que non queren o tipo de relación que che impón a idea de maternidade tradicional. A imaxe da nai abnegada, que ten que deixar todo polos fillos, que ademais é un tema conxuntural e histórico. Na Idade Media podías sentir a chamada de Deus e deixar os fillos para meterte monxa e era algo aceptado socialmente. Todas as relacións humanas son históricas. Hai que romper co discurso de "sempre foi así". En La voz humana, de 1997, reflexionabas sobre a voz das mulleres e sobre como o discurso fora tomado polo patriarcado. En Hansel y Gretel, do mesmo ano, falabas sobre o control social e familiar dos corpos e, tamén, sobre os discursos sobre as mulleres. Dalgunha maneira, estes primeiros traballos teus adiantan o que agora é Mater amatísima. É verdade, si. Daquela, claro, tiña menos reflexión e lecturas, traballaba máis desde a intuición, pero as liñas que aparecen nestas primeiras performances, nas que estou eu diante da cámara, continuaron ata hoxe. Sempre digo que en La memoria interior, de 2002, están os contidos de todas as miñas películas: o xénero, a relación coa historia, a necesidade de pluralizar os relatos da historia, a historia do traballo, as mulleres traballadoras, a naturalización do traballo dos coidados como traballo feminino… Se miro atrás vexo que si, que hai unha circularidade, por iso tamén me gusta o xeito no que o S(8) presenta o meu traballo. As reflexións son sempre as mesmas, si. Os temas son os mesmos, pero tratados de xeito diferente. "As reflexións son sempre as mesmas, si. Os temas son os mesmos, pero tratados de xeito diferente" Un deses temas é o control dos corpos -pola familia e o Estado- e o que en Hansel e Gretel chamabas a fusión de corpo e linguaxe. Por que falabas entón de rematerializar o discurso? Todas as persoas somos socializadas coa linguaxe e a linguaxe confórmanos, limítanos. E a linguaxe é falogocéntrica porque o sistema é patriarcal. Iso é aínda máis así no caso das linguas romances, nas que o masculino é o neutro e o feminino é un engadido. No S(8) pedíronme un autorretrato e eu recurrín a fragmentos das películas Nathalie Granger, de Marguerite Duras, e En rachâchant, dirixida por Danièle Huillet e Jean-Marie Straub, con guión da propia Duras. Elas traballaron sobre a linguaxe e sobre a súa parte corporal. "Todas as persoas somos socializadas coa linguaxe e a linguaxe confórmanos, limítanos. E a linguaxe é falogocéntrica porque o sistema é patriarcal" Eu veño dunha familia marxista, pero faltábame esta reflexión, que me veu do feminismo. A corporalidade da linguaxe, desde a que puiden pensar en termos decoloniais e feministas. Tamén a racialización do mundo a través do corpo: segundo a túa cor de pel, vas ter un status social ou outro... A linguaxe está construída en termos patriarcais. As mulleres falaron, desde sempre, en primeira persoa, pero o seu discurso foi desvalorizado, considerado como pertencente ao campo do íntimo, do subxectivo. En La memoria interior, na que investigo sobre a emigración española a Europa a través do relato da historia da miña familia, o que facemos é precisamente poñer o foco neses relatos en primeira persoa, con todo o seu potencial político. En Ethics of Care, de 1999, tamén se intúe algo que será fundamental na túa traxectoria: a maneira de fragmentar, recolocar, volver xuntar… a imaxe para crear con ela un relato alternativo, que é o que fas tamén en ElectroClass, de 2011. En Ethics of care traballabas con representacións da pornografía ou da publicidade. En ElectroClass fas o mesmo con imaxes da televisión. Eu sempre digo que me gusta máis a palabra "filmmaker" que a palabra cineasta. Eu son unha facedora de películas, unha persoa que constrúe relatos dun xeito artesanal, non industrial. Non son directora, nin cineasta. E si, unha das constantes do meu traballo é facelo con imaxes prestadas, poñendo así tamén en cuestión a idea de autoría forte. Por que facer imaxes novas se vivimos nun mundo cargado de imaxes? "Eu fago ensaio visual, penso sobre o estatuto das imaxes, sobre como están construídas e como se relacionan coa sociedade" Eu fago ensaio visual, penso sobre o estatuto das imaxes, sobre como están construídas e como se relacionan coa sociedade. E, para iso, o mellor é remesturar imaxes. En Ethics of care xa está iso, si. Traballaba con imaxes dunha rave que houbera na sala Nasa. Na música sempre tiveron claro isto que estou dicindo: a remestura… Eu traballo con imaxes das que me sinto herdeira, ou das que me sinto afastada, como a imaxe mediática. "Tento desmontar a montaxe mediática para construír outro relato. O que fago é evidenciar a lóxica da montaxe" Fago ensaio visual para contradicir a lóxica mediática. Os feitos son os que son, pero a nosa maneira de contalos nunca é obxectiva. Sempre hai un encadre, un fóra de campo. Eu despezo os relatos, tento desmontar a montaxe mediática para construír outro relato. O que fago é evidenciar a lóxica da montaxe. E si, ElectroClass é un exemplo: a costa do bombardeo de imaxes, aposto pola construción dun relato propio sobre a reconversión industrial. En realidade, iso mesmo é o que fas en L'oeil impératif (O ollo imperativo, 2015). Traballas con imaxe -do NODO e anterior- que foi utilizada polo franquismo para construír o seu relato colonial, exotizante, folclorizante. Todo un imaxinario colonialista, cheo de orientalismo no sentido de E. Said, ao que dás a volta para falar de neocolonialismo e de se a descolonización trouxo unha emancipación real. Son imaxes do NO-DO, si, do arquivo privado da familia Bensai e de Marruecos en la paz, de Rafael López Rienda, unha montaxe feita no 1951, con fines propagandísticos, de imaxes dunha visita do rei Alfonso XIII ao Protectorado de Marrocos en 1927. Este filme atopeino na medina de Tánger, e iso é outra cousa que fago moito: traballar con material atopado. Agora estamos a falar do Maio do 68. E ninguén se acorda de que ese mesmo ano Guinea Ecuatorial logrou a súa independencia de España. "Agora estamos a falar do Maio do 68. E ninguén se acorda de que ese mesmo ano Guinea Ecuatorial logrou a súa independencia de España" Noutros países non pasa isto: en Portugal, por exemplo, teñen presente o colonialismo e a descolonización, que tivo un impacto forte na Revolución dos Caraveis. Era a etapa final da descolonización. En España, o Estado non fai reflexión ningunha sobre o colonialismo e a descolonización. Non se volve a iso. Sobre a emancipación real, xa falaba diso Frantz Fanon en Os condenados da terra. A súa lucidez arrepía aínda hoxe. Eu xa tiña un traballo previo sobre isto, porque vivira dous anos en Túnez. Pero ben, contaba ao principio que atopei Marruecos en la paz, merqueina na medina de Tánger, traballei con ela e despois ofrecina en dúas filmotecas en España, e non a quixeron. O resto de imaxes, en 16 e 8 milímetros, devolvinas a Marrocos, que penso que é onde teñen que estar porque o patrimonio cinematográfico é parte do patrimonio colectivo e é un repositorio de memoria. A película que mencionabas, feita en Túnez, é Le rêve est fini (O soño rematou, 2013). Fala de como, despois das revolucións árabes, os Estados seguen despoxando os cidadáns dos seus dereitos, mentres a UE practica a necropolítica: xestiona a morte no mar das persoas que tentan chegar para impedirlles que o consigan. Nesa película hai unha idea moi presente, que é o réxime visual como parte do sistema colonial. Porque o colonialismo tamén consiste en impoñer unha hexemonía epistemolóxica, unha maneira de ver o mundo. A nós resúltanos fácil detectar o discurso do "American way of life" nos filmes de Hollywood, pero non vemos tan ben o orientalismo que impregna as nosas ideas sobre África, o Magreb, os árabes. A través da cultura, da literatura, do cine, tamén se constrúe alteridade. A idea de que a independencia non é emancipación -falabamos antes diso- xa a di a filla de Fanon. Interesoume tamén moito, si, a idea de "necropolítica" de Achille Mbembe. Xa non é só a biopolítica, xa non é só Foucault. "O colonialismo tamén consiste en impoñer unha hexemonía epistemolóxica, unha maneira de ver o mundo" Xa non é só o control do Estado sobre os corpos e as vidas. É que o Estado pasa a administrar tamén as mortes. A fronteira do Mar Mediterráneo é unha enorme fosa de corpos que ninguén vai ir buscar, que non existen, que non teñen visibilidade. Pero esas zonas de non visibilidade tamén están nas cidades europeas: os guetos, dentro da colonia, da metrópole. As persoas sen dereitos. Un rapaz de Mali ten que arriscar, de novo, a súa vida, para subir ata un cuarto piso para salvar un neno dos "nosos" e que así lle concedan a nacionalidade. É dun colonialismo arrepiante. Ten que volver expoñer a súa vida, como fixo para chegar a Europa. Xa só por chegar a Europa, tería que ter o dereito. Todos os que chegan, e os que non chegan. É dunha hipocrisía atroz. "Un rapaz de Mali ten que arriscar, de novo, a súa vida, para subir ata un cuarto piso para salvar un neno dos "nosos" e que así lle concedan a nacionalidade" En Cronología, tamén do 1997, comezabas a reflexionar sobre os límites entre a Historia e a historia, sobre as nosas capacidades de construír a Historia como corpos, como suxeitos políticos -sexuados-. Supoño que podería ser o inicio do teu traballo posterior centrado na chamada memoria histórica. En Plan Rosebud 1 (2008) está a idea da arte como xeito de representar o que non é visible. E a memoria da Transición a través do cine militante, que é tamén a base de Lo que no puede ser visto debe ser mostrado (2010). O réxime da visibilidade e o seu peso na Historia está en Cronología, si. Porque é necesario que as persoas que non gañaron a guerra fagan outro relato. Como en 'La memoria interior', que pon o foco no relato pequeno, minúsculo, íntimo, que non ten pretensión de universalidade. En La memoria interior xa me formulaba a idea do deber da memoria, porque outras xeracións non puideron ou non queren -e tamén temos que respectalo- facer memoria. A miña familia foi represaliada tras o golpe do 36, e miña nai aínda hoxe non pode falar da guerra. Teño o deber de falar dos que perderon a guerra, ou das mulleres da clase traballadora… "Teño o deber de falar dos que perderon a guerra, ou das mulleres da clase traballadora…" Rosebud 1 ten unha parte sobre o cine que gañou, o oficial, e outra parte sobre o cine que non gañou, o cine militante. O relato do réxime franquista apoiouse na censura, pero tamén o relato da Transición, e de aí vén o spin-off que foi Lo que no puede ser visto debe ser mostrado, sobre o cine militante. E eu síntome herdeira do cine militante, que quedou fóra do relato oficial da Transición. Houbo censura cando se supoñía que xa acabara a ditadura. Pero, se pensamos na actualidade na liberdade de expresión, resulta que tampouco se poden dicir certas cousas que van xa non contra o Estado, senón contra o goberno e a monarquía. Vivimos nun momento no que isto se vai convertendo cada vez máis nun réxime ditatorial, en canto a liberdades, -a Lei Mordaza-... Están esquilmando os dereitos da cidadanía e o noso deber é erguernos contra iso. Pois ben, o deber desta segunda xeración, o deber de memoria, é do que fala Plan Rosebud que, por certo, estou moi contenta de que entrase nos fondos do museo Reina Sofía. En Plan Rosebud 2 cuestionas o relato oficial da Transición, segundo o cal aquilo foi un agasallo dunhas elites. E reflexionas sobre as imaxes da cultura popular e os movementos sociais, xunto á industria cultural e a súa relevancia na construción da memoria colectiva. A serie de Victoria Prego creou un relato dunha Transición bucólica, pacífica, exemplar, na que unha elite, con Suárez e o rei Juan Carlos á cabeza, repelendo o golpe de Estado do 81, lle concede graciosamente ao pobo a democracia. Claro, é unha total mentira. Se houbo non a chegada dunha democracia, senón, ollo, a volta a un réxime de lexitimidade, o da II República, interrompido polo golpe, foi grazas á sociedade civil. Foron os movementos sociais: o feminismo, o movemento LGBT, os sindicatos, as asociacións de veciños… os que fixeron un labor inxente. "Se houbo non a chegada dunha democracia, senón, ollo, a volta a un réxime de lexitimidade, o da II República, interrompido polo golpe, foi grazas á sociedade civil" E moita desa xente está viva, e temos o deber de agradecérllelo, con todos as desacordos que poidamos ter coa Transición. A industria cultural, e os medios, teñen moito que ver con ese relato oficial, que pode reafirmar, e fronte ao que o noso labor é tentar saír. Pensa por exemplo na música dos 80, na movida de Vigo, nas cancións dos Resentidos sobre a reconversión industrial... , en toda a escena post-punk importada de Londres… Outro dos temas que máis tes tratado é o da transformación do traballo no capitalismo informacional. En ElectroClass estaba a reconversión industrial e o paso da economía industrial á economía de servizos. En Zona Franca está o paso do comercio agrícola e industrial ao comercio inmaterial. En Ficciones anfibias o paso da fábrica á produción informacional. En Tiempo real o traballo inmaterial, coas súas consecuencias: precariedade… Supoño que, como di a sinopse desta película, trátase de ver como crear unha narratividade desta nova clase trabalalladora. Como diciamos antes, a historia da clase traballadora é un dos temas que máis trato, si. Está en La memoria interior e, en realidade, en todas as películas que fixen. Fronte á idea do traballo-emprego, o recoñecemento da cidadanía a través do traballo -que está en O soño rematou-, o traballo ligado á actividade industrial, xorde esta nova realidade. A esquerda segue a mirar para o pleno emprego, o traballo industrial… pero a situación está mudando. A representación histórica do traballo, como traballo asalariado, masculino, na fábrica… xa non serve nun contexto dos actuais procesos de globalización mundial, da dixitalización… "Na Universidade na que traballo, por exemplo, a metade dos traballadores son falsos autónomos que cobran 400 euros" Na Universidade na que traballo, por exemplo, a metade dos traballadores son falsos autónomos que cobran 400 euros. O capitalismo informacional impón novas relacións, novas formas de control e chantaxe social, captura o que podían ser as potencialidades do traballo intelectual, tal como o definira Marx. O capitalismo controla este capital comunicativo. Precisamos, neste contexto, unha reapropiación, atopar unha maneira de saír, de pensar de vida fóra do capitalismo. O que ocorre é que seguimos a pensar o traballo nos termos do século XX. Por exemplo, no debate sobre a renda básica: o que queren os conservadores é que consumamos máis. E xa non é unha cuestión de salarios ridículos, senón de tempo: pasamos o tempo, todo o día, producindo, traballando. O feminismo tamén me axudou moito nisto: a repensar o traballo… E Le paradis? Presenta a infancia como lugar de conflito… Como dicía ao principio, é un autorretrato para o que usei fragmentos de Nathalie Granger, de Duras, e de En rachâchant, que ten un guión de Duras que fala sobre a escola. Hai unha foto en La memoria interior na que eu era moi pequena e penso que igual ca agora: rebelde, curiosa, extravertida, cun carácter que pode considerarse violento por ser unha nena… A personaxe de Nathalie Granger víñame ben para encarnar iso: unha nena que non se somete ao canon de feminidade.


Summary: Son creadores de longa e sólida traxectoria e idearon proxectos para vivir da banda deseñada. Kiko da Silva coa escola de banda deseñada O Garaxe Hermético en Pontevedra, Fausto Isorna con El Patito Editorial en Compostela e Manel Cráneo á cabeza de Demo Editorial na Coruña mostran tres proxectos nacidos do cómic.

Vinte anos leva Fausto Isorna dedicado á historieta e á ilustración. Da súa man naceron numerosos proxectos creativos e editoriais, o máis acariñado, sen dúbida, o Golfiño, tanto a revista como a personaxe. Tratábase dunha publicación singular, con dirección artística, e moi persoal na que cada autor desenvolvía a súa historia mais sempre cunha liña editorial. El Patito Editorial naceu, dalgunha maneira, da man de Golfiño. O primeiro título publicado foi, precisamente, o volume coas portadas da revista que viu a luz no 2007. Desde entón, o proxecto evolucionou e desenvolveuse e cinco anos despois teñen varias coleccións abertas, organizan exposicións e teñen en carteira liñas de traballo variadas, desde documentais até venda de orixinais dos debuxantes. Dos seus inicios como debuxante até esta nova fórmula que o converte en editor, Fausto Isorna non ve ningunha fenda. "Deuse unha continuidade. Desde os inicios como debuxante interesoume o deseño editorial e traballei con moitos selos así que montar este proxecto foi unha evolución case natural" afirma Isorna que está á fronte de El Patito Editorial xunto coa súa compañeira Genma Sesar, os dous cos papeis claros, el produtor e ela directora editorial. Editan só o que lles semella de calidade, o que se adapta aos seus criterios desde o punto de vista profesional. O seu lema é "libros de luxo ao alcance de todo o mundo". Como autor que foi, marca da casa é, ao seu dicir, "cumprir escrupulosamente cos autores, pagar os dereitos, poño por caso, xa que fun cociñeiro antes que freire. Somos unha empresa real, con todo o que iso significa". Traballan para lectores xerais, non para un público especializado, como adoita acontecer no mundo editorial relacionado coa banda deseñada e distribúen no mercado galego e no estatal, xa que moitos dos títulos saen publicados en galego e español. Publicar a Miguelanxo Prado, un fito editorial "O que é interesante na nosa iniciativa é, como ten dito Miguelanxo Prado, que había creación mais non editoriais para a historieta. O cómic quedaba relegado a unha segunda clase e nós quixemos converternos nunha empresa, co que iso supón, e non nunha asociación que edita libros" explica arredor da súa editorial que ten como un dos principais proxectos estrela precisamente a publicación da obra completa de Miguelanxo Prado, un fito tanto na historia da banda deseñada como no mundo editorial. Catro títulos levan publicados do artista e director de "Viñetas do Atlántico", o último deles, Trazos de Xiz, un volume que foi moi ben recibido polos lectores e que por vez primeira se publicaba en galego. Antes de fin de ano acadarán outro grande suceso editorial: publicar a nova e agardada obra de Prado en galego ao tempo que outras linguas. Para Fausto Isorna, que ninguén se atrevese a editar a Miguel Anxo Prado fala moita da consideración da banda deseñada. "Trátase dun dos autores galegos máis traducidos e, por riba, vende! Comercialmente é unha aposta real" afirma o editor e debuxante. Ao seu ver, El Patito Editorial, ten, asemade, un privilexio: son os únicos que editan ao galego na súa versión orixinal, o texto tal e como sae do autor. A saída de Ardalén, o novo título do autor previsto para antes do Nadal, será todo un acontecemento para a editorial de Compostela. Outro dos fitos de El Patito está a ser a publicación dos libros de viaxes de Sasek, unha colección para todos os públicos que é xa un clásico da ilustración e que nos achega a distintas cidades con debuxos imaxinativos e de grande calidade. Genma Sesar conseguiu os dereitos de Sasek na Feira de Bolonia, en dura pugna con outros selos no que só a súa persistencia fixo que se conseguira a xestión da obra para unha editorial tan pequena. "Sasek, dalgún xeito, axúdanos a ser visíbeis nas librarías e darnos a coñecer diante dun público que, maiormente, non só é o lector especializado de historietas" comenta Fausto Isorna. A obra de Rosalía de Castro Ilustrada ou a exposición e publicación de Compostela Iconográfica son outras das iniciativas recentes da editorial. A dimensión do proxecto de Fausto e Genma pódese coñecer a través da súa páxina web. Un Garaxe na Pontevedra das Belas Artes En Pontevedra, a cidade na que vive desde hai catorce anos, vén de inaugurar o debuxante Kiko da Silva un proxecto singular e único no mundo da banda deseñada, unha escola que ten como obxectivo a formación de profesionais da banda deseñada. Con O Garaxe Hermético, Kiko da Silva si que tivo a vontade de cubrir un baleiro, a ausencia de calquera centro que se dedicase de forma rigorosa as obxectivos da súa escola. "Naceu pola observación de que era necesario. Monteino a partir da estrutura empresarial da editorial da Retranca, que tamén naceu para ocupar o baleiro nas publicacións periódicas, esta con carácter satírico e crítico" di da Silva. Formouse na Facultade de Belas Artes nun campus como o de Pontevedra que estaba chamado a aglutinar a formación artística ao contaren tamén con centros como a Escola de Deseño e Moda ou Restauración. "A Banda Deseñada non se imparte nin en Escolas nin na Universidade, non se considera arte e a única solución era a creación dun centro de carácter privado, coa intención de que acade o recoñecemento oficial para o que estamos en contacto con outras escolas de España" explica o director do centro. A vontade de conseguir esa condición de centro oficial responde, segundo di, ao interese en abaratar custos dos cursos xa que, a súa natureza privada somete ao proxecto a un IVE do 21%. Como se recibiu o proxecto? Hai alumnado para un centro de banda deseñada? "O noso nacemento recibiuse sorprendentemente ben. De cara ao curso que comeza en setembro temos cuberto un deles e o de profesionalización contamos telo completo cando comece a se impartir. Para acabar de abrir é sorprendente, pon á vista que hai interese na formación". Canda a formación en técnicas e contidos máis teóricos, o alumnado sae coa preparación precisa para se meter no mundo profesional e mesmo comercial, "un asesoramento preciso para se introduciren nun ámbito difícil". Como premio de fin de carreira instaurouse a publicación da obra a través da Retranca. Para Kiko da Silva, O Garaxe Hermético é un proxecto persoal, no que meteu os seus aforros e no que procura un espazo de referencia e calidade para o que conta cun amplo equipo de especialistas en cada un dos ámbitos da banda deseñada e a ilustración, desde técnicas tradicionais e narrativa até as novas tecnoloxías. O centro ofrece cursos de verán para maiores e crianzas pero o forte está no programa para formaren a profesionais, unha titulación articulada a través de tres cursos académicos. Miguelanxo Prado -outra volta- vinculouse ao proxecto participando na apertura dunha escola que vai convidar aos máis destacados profesionais a impartir clases maxistrais. O nome do centro responde ao recoñecemento tamén dun dos grandes da banda deseñada, ao Moebius autor da obra O Garaxe Hermético que Kiko quería traer a Pontevedra mais que morreu antes de que o centro fose inaugurado. A programación completa da escola está na súa web. Petan na porta e Cráneo abre Demo O debuxante e autor Manel Cráneo é o creador de Demo Editorial, un selo especializado en banda deseñada que naceu na Coruña en 2009. "Naceu como un proxecto de autoedición para publicarmos un álbum meu sobre o Castelo de Moeche. Despois diso xa comezaron a petar máis autores" comenta Cráneo das orixes do selo que publica a máis de dez autores con títulos como Cabana de Balieiros de Tokio ou Punto de Fuga de Miguel Suárez. Como nos casos de Fausto e da Silva, Cráneo tiña tras del a súa experiencia como autor e mesmo como editor "amateur de fanzines" . A súa idea é centrarse na publicación en banda deseñada de aventuras do xénero histórico co fin de non só servir de canle para as persoas autoras senón contribuír a recuperar o noso patrimonio artístico e cultural. Sen dúbida, un dos proxectos estrela de Demo Editorial é a publicación en volumes da biografía de Castelao da man dos autores Inacio e Iván Suárez que acadaron o Premio Castelao co volume Castelao. Pobre Tolo, publicado en colaboración coa Libraría Cómic de Compostela con motivo do seu vixésimo quinto aniversario. "É a iniciativa máis ambiciosa que temos xa que son entre seis e oito volumes que queren construír a biografía de Castelao, unha figura que ben merece un esforzo como este" anota Cráneo. Entre as novidades do seu selo está un libro da súa autoría, Cousas de Mortos alén da colección Sálpock de Luís Sendón e Álvaro López , unha triloxía ambientada nun mundo imaxinario que veñen de presentar. Tras vinte anos como autor, o proxecto editorial que comezou hai tres supón para Cráneo unha nova liña de traballo naquilo que tanto lle gusta. Canda el, un equipo no que, como no caso de Fausto, conta coa súa compañeira, contribúe a asentar un proxecto que ten na promoción das obras un dos seus principais obxectivos. Como proxecto persoal que é, o Planeta Mincha, un mundo que medrará en breve, ten un espazo especial. Animación, xogos interactivos ou produtos do seu particular mundo sairán á venda para construír un dos sinais de identidade de Demo. Para afondar na editorial de Manel Cráneo pódese consultar a súa páxina web.


Summary: O xogo, dirixido aos centros de ensino, tamén exclúe o eúscaro. A eurodeputada Ana Miranda vai enviar unha protesta formal.

A oficina de información do Parlamento Europeo en España organiza un concurso para escolares, Euroscola, que chega xa á súa décimo novena edición e que ten como obxectivo "fomentar a aprendizaxe de linguas europeas, fundamental para conseguir unha Europa unida", segundo se explica nas bases, nas que se engade que "o xogo desenvolverase en tres versións lingüísticas: castelán, catalán e inglés. Os participantes poden optar por concursar en cualquera dos tres idiomas". Tamén se engade que é "importante e necesario" o feito de "dominar outras linguas europeas por parte dos alumnos participantes, dado que os equipos gañadores que asistan ao Programa Euroscola en Estrasburgo deberán comunicarse cos participantes doutras nacionalidades europeas en inglés ou francés". O xogo está centrado nos "dereitos e beneficios que temos os cidadáns europeos e o que significa a cidadanía activa como posibilidade real de participación na construción europea, na que os mozos teñen un papel fundamental". A exclusión do galego -xunto co vasco- provocou xa protestas e a creación dun grupo de Facebook no que se convida a enviar unha protesta aos organizadores do concurso a través do enderezo electrónico comunicacion@euro-scola.com. A eurodeputada Ana Miranda xa anunciou que vai enviar unha protesta oficial.


Summary: O último Consello de goberno asinou o convenio "para o desenvolvemento das distintas actuacións necesarias para a adquisición do Castelo de Pambre". Para se faceren coa fortaleza, ubicada en Palas de Rei, porán cartos as consellarías de Cultura e Traballo, 3 e 2 millóns respectivamente, que irán parar a unha conta privada cuxa titular é, máis unha vez, a Igrexa

O Goberno galego pechou no último Consello da Xunta máis un acordo cunha entidade relixiosa, desta volta para a adquisición dun castelo, o de Pambre, situado en Palas de Rei e propiedade dos Irmáns misioneiros dos enfermos pobres. Tamén se mercaron as terras lindeiras. Se ben o presidente Feijóo informou dun gasto de 3 millóns de euros, que sairían do peto da consellaría de Cultura, o certo é que a consellaría de Traballo porá 2 millóns máis para que a entidade relixiosa continúe coa "atención social" e reforma da fortaleza. Así o sinala a referencia da referida xuntanza realizada na cuarta feira, con data do 27 de decembro, onde se acorda que se subscribirá o convenio "para o desenvolvemento das distintas actuacións necesarias para a adquisición do Castelo de Pambre, polo importe total de cinco millóns cento trinta e catro mil sesenta e oito euros con sesenta céntimos (5.134.068,60 euros)". Di a Xunta que os Irmáns misioneiro desenvolven tarefas sociais na comarca de Palas e en Vigo, para alén de "dinamizar turisticamente o municipio de Palas de Rei e ofrecer aos peregrinos do Camiño de Santiago a posibilidade de coñecer a historia desta importante fortaleza medieval". Cartos á Igrexa polas Galescolas e pola atención á dependenciaA transferencia de diñeiro público a contas privadas cuxa titular é a Igrexa non deixa de medrar. O primeiro de xuño o Diario oficial da Galiza facía públicos os convenios que o departamento de Beatriz Mato asinou para os catro primeiros meses do ano. Na relación de entidades beneficiarias, as maiores contías van parar a Asociación Galega San Francisco (Agasfra) --2.082.955,32€--, para contribuír ao mantemento dos servizos que presta a través dos seus centros de atención a persoas con discapacidade da súa titularidade; e a Esclavas de la Virgen Dolorosa-Crecente --1.038.441,60€-- para contribuír ao mantemento do servizo que presta a través do Centro Residencial Asistencial Nuestra Señora de Fátima y Cristo Rey. Tales axudas resultan rechamantes, pois neste mesmo ano deixaron de funcionar o centro de menores de Montealegre, en Ourense, e o de Soutomaior, en Ferrol. Alén destes, o pasado ano a consellaría de Benestar eliminou o centro de atención especializada do Santiago Apóstolo, e privatizou o centro Souto de Leixa, en Ferrol, que acabou sendo propiedade do grupo empresarial CLECE, vinculado a Florentino Pérez. Estes dous últimos centros prestaban atención, xustamente, a persoas con diversidade funcional. Respecto das escolas infantís, a Fundación de estudos e análises --Fesan--, unha empresa vinculada ao Opus Dei, e Promoción de la formación Las Palmas --Profolp--, con sede en Madrid, repartiron en maio a xestión privada dos centros Pontevedra-Monte Porreiro, O Pino, Coristanco, Carballo-A Baña e Betanzos.


A Comisión Negociadora do Plan de Igualdade da Corporación de Radio Televisión da Galiza (CRTVG) vén de facer público un comunicado no que denuncia a emisión de contido machista no programa Fun polo Aire da CRTVG. A CRTVG di que non ten "responsabilidade ningunha" por entrevistar o avogado que dixo que Santi Mina pasou "unha mala noite" A reportaxe da que fai conta a comisión "teima en cosificar, sexualizar e reproducir" unha imaxe estereotipada da muller relacionada con "como conseguir uns glúteos perfectos". As representantes sindicais subliñan que, "se ben o ben o programa está elaborado por unha produtora audiovisual externa, a CRTVG é a responsábel do control dos contidos que se emiten, ao igual que dos termos nos que se publicitan e difunden estes contidos nas redes". 🍑✨ Os cus grandes están de moda 😎 Kim Kardashian ou Jennifer López son unhas referentes, mais como podemos conseguir uns glúteos perfectos? Máis información co #FunPoloAire https://t.co/bdw0RnQjF8 pic.twitter.com/cT7OSzmbiN— TVG (@TVGalicia) June 7, 2022 Neste sentido, a Comisión de Igualdade fai referencia á difusión da reportaxe que a CRTVG fixo nas súas redes sociais. Nomeadamente na conta de Twitter do ente público, cun chío no que se chega a aseverar que "os cús grandes están de moda". CRTVG non retira o chío As representantes da parte social na Comisión Negociadora do Plan de Igualdade solicitáronlle CRTVG a retirada do chío, sen que esta retirada se producira no momento de redactar a información. Imaxes de minisaia e zapatos de tacón en cursos de formación da CRTVG sobre acoso laboral Posteriormente, as representantes do persoal urxiron a estabelecer desde a Dirección da Área de Contidos da CRTVG contacto coa produtora para evitar que se repitan estes contidos inapropiados, e pedíronlle á Xefa do Servizo de Extensión Audiovisual que ordease a retirada deste contido das redes propias. Porén, a comisión denuncia que se atopou coa negativa das diferentes xefaturas interpeladas, que se escusaron na "falta de competencias en materia de contidos". Editora de Igualdade A Comisión Negociadora do Plan de Igualdade da CRTVG insiste na necesidade da creación da figura da Editora de Igualdade, ante "a reiteración deste tipo de contidos na CRTVG e a falta de reacción e compromiso por parte da actual dirección". A CRTVG vén de convocar traballadoras para cubrir os servizos mínimos do 8M "Mentres a dirección non demostre un compromiso real coa loita contra o machismo e a prol da igualdade en todos os seus aspectos, carece de sentido a publicación sobre o papel dun Plan de Igualdade que, contra o que argumenta a empresa, debe trascender o ámbito estrito das relacións laborais e abordar de vez a cuestión dos contidos que, nos medios públicos de comunicación do país, deben ser aínda se cadra máis escrupulosos e respectuosos". Segundo a Comisión de Igualdade, a inacción da dirección da CRTVG vulnera o principio recollido nos Criterios Reitores da Dirección Editorial da Corporación, no que se estabelece "a integración da perspectiva de xénero, o fomento de acción positivas e o uso de linguaxe non sexista".


Summary: O Bravú tamén ten mulleres? Ten e van subir ao escenario para homenaxear á pandeireteira Xosefa de Bastavales.

O Bravú eran só bandas de homes? Cando se festexa o vinte aniversario do seu nacemento nunha tasca de Chantada, a homenaxe a Xosefa de Bastavales pon o foco nas "mulleres bravú", aquelas que participaron no movemento do rock galego rural e que son herdeiras do espírito da pandeireteira de máis de oitenta anos que compartiu escenario con Mercedes Peón, Xurxo Souto, Pinto d´Herbón, Cristina Pato, as Gharotas de Ribeira, Fuxan os Ventos ou The Chieftains. Será unha merenda-festa a que sorprenda a Xosefa de Bastavales no serán da cuarta feira día 13 (19 horas) na Gentalha do Pichel, en Compostela. Unha morea de pandeireteiras recibirán á grande pandereiteira Bravú, á veciña da aldea do campanario de Rosalía que sorprendeu na súa aparición nas principais festas e concertos de hai vinte anos. Entre elas, a rapeira Mirasol Manfurada, as Gharotas da Ribeira que entón facían de bravo enlace entre Barcelona e Galiza ou Sofía de Labañou, que será a mestra de cerimonias deste emocionante encontro. "Devolverlle a alegría que nos deu" "Era a que cortaba o bacallau. Saía de estar coas ovellas e ía a Nou Barris ou a París. Subía ao escenario entusiasmada e coidaba de todo o mundo. Ríamos como non se pode rir!!", afirma Sofía, das Gharotas "A idea desta festa é devolverlle a alegría que nos deu, a súa forza, o seu entusiasmo" di Sofía, das Gharotas de Ribeira, unha das promotoras da iniciativa que tivo oportunidade de ser amiga de Xosefa e coñecela tamén de portas para dentro. "Tratei con ela na leira e na casa, coas veciñas e a familia e é marabillosa, alegre mais tamén rabuda, que loita coa súa alegría", engade Sofía desta muller que, con máis de oitenta anos que, segundo di, continúa a ter un espírito mozo e ganas de festa. "Sigue sendo a mesma cantareira e bailarina, aínda que non poda andar tanto de troula", comenta. De troula andou Xosefa con máis de sesenta anos acompañando por escenarios de Francia ou Barcelona a músicos como Manu Chao ou Xurxo Souto. Foi tamén unha das figuras máis seguidas na Feira das Mentiras que o galego-francés montara no antigo mercado de gando dos Salgueiriños en Santiago. "Todo o mundo lle tiña moito cariño e gárdallo. E ganas de estar con ela. Era a que cortaba o bacallau. Saía de estar coas ovellas e ía a Nou Barris ou a París. Subía ao escenario entusiasmada e coidaba de todo o mundo. Ríamos como non se pode rir!!" lembra Sofía daqueles anos nos que foron tan felices. O Bravú foi tamén iso. Estreitar lazos de amizade e camaradaxe que para Xosefa, unha muller con enerxía e vitalidade, deberon ser especialmente importantes, segundo din agora as súas "herdeiras". Coa casa a poucos metros do poético campanario, a vida de Xosefa puido ser a que máis mudara a enerxía bravú. Mudar a dinámica mais ela, como defende Sofía, seguía a ser a mesma na leira e no escenario. E cantas mulleres podíamos identificar como "bravús"? "A brava máis brava de todas as bravas e bravos sen dúbida, ao meu ver, é Mercedes Peón. Por moitas cousas, despois, quen queiras. Ela fixo cousas que ninguén fixera antes e con moito valor, moita profesionalidade e arte". "Pegaba moi ben co que foi todo o movemento na reivindicación da orixe galega, da música tradicional, nas letras e tamén na retranca" di Carme Campo "Un dos obxectivos da homenaxe é tamén este, visibilizar o papel das mulleres no rock bravú. Tamén houbo grupos femininos e pouco se fala deles. A festa de Xosefa vai ser tamén a das mulleres bravús", comenta Carme Campo, unha das promotoras da merenda-festa que organiza canda a Gentalha do Pichel e protagonistas do movemento como Xurxo Souto, as Gharotas ou Sofía de Labañou. Para Carme Campo, Xosefa de Bastavales é unha "bravú" case en estado puro. "Pegaba moi ben co que foi todo o movemento na reivindicación da orixe galega, da música tradicional, nas letras e tamén na retranca. Xosefa é unha pandeireteira de raíz, que aprendeu a tocar de moi nova e sempre se acompañou da música e o baile", comenta. Desde os dez anos toca Xosefa de Bastavales, a labrega que lle deu a Manu Chao o nome de "o desaparecido" cando tardaba moito en volver á aldea. Forma parte das "mulleres poderosas" que chamou Xurxo Souto, o filósofo do bravú, do grupo de músicas, algunhas das que estarán a cuarta feira na súa homenaxe. Cos Rastreros, Papaqueixos, Diplomáticos ou co propio Manu Chao viaxou a Lyon ou Barcelona esta muller que foi reporteira musical no programa "Que Serán!" da TVE en Galicia onde entrevistou a Cesária Évora ou Compay Segundo. Xosefa non sabe que, cando chegue a cuarta feira a Compostela unha festa agardará por ela. É sorpresa mais, quen a coñece adiviña xa a súa cara de alegría e a súa pandeireta e a súa voz a poñer a banda sonora da súa propia homenaxe.


Summary: Mofa e Befa volven ao seu formato orixinal -só biombo e dúo cómico con talento a esgalla- en Crítica da razón perralleira, un percorrido pola Historia da Filosofía que confirma a súa propia filosofía creativa: se non hai solución, inventa unha. Improvisa.

A que non se terán enfrontado Mofa e Befa. De Shakespeare e Valle-Inclán. De Diderot a McDonagh. De Quevedo a Calderón. Ningún texto, escenario ou público deu vencido o dúo cómico formado por Evaristo Calvo e Víctor Mosqueira. E parte do segredo está na súa filosofía: se non hai solución, inventa unha. Improvisa. Xa o demostraron hai ben tempo co seu Manifesto para un Teatro Perralleiro, un dos seus primeiros espectáculos. Mais van alá xa máis de 25 anos e agora parece máis claro ca nunca, pois así o confirma a Cranios Privilexiados ou Crítica da razón perralleira, a súa última montaxe, dirixida por Carlos Santiago, na que percorren nada menos que a Historia da Filosofía. Apuntando ademais algunhas irrebatibles teorías sobre o ser galego -co seu carácter "anarquista"- ou sobre temas de actualidade que, como mostra da "estupidez" hexemónica, superarían o talento creativo do máis retorcido dos pensadores. Falamos con Carlos Santiago aproveitando o paso de Cranios Privilexiados polo Teatro Principal de Santiago. O texto é teu e de Pepe Sendón. Atopei algunha información que dicía que tamén era autor Quico Cadaval… É que inicialmente iamos ser Pepe, Quico Cadaval, Manolo Cortés e eu pero, despois, por circunstancias varias, quedamos só Pepe e eu. Ao principio foi como unha choiva torrencial de ideas. Xuntamos tanto material que tiñamos un tocho descomunal e, despois, fomos desbotando cousas. Fomos traballando con eles dous, con Evaristo e con Víctor, para pulir o texto e pasalo pola turbomix imbatible do dúo. Foi un proceso moi guai, moi divertido. "Xuntamos tanto material que tiñamos un tocho descomunal e, despois, fomos desbotando cousas" O público podería preguntarse, pero, Mofa e Befa van poñerse serios? Mais Mofa e Befa teñen feito de todo… Son dous actorazos de recursos ilimitados que teñen tocado todos os paus: o teatro isabelino, o barroco español.... Esta vez tocoulle á filosofía, xa en plan rachar coa pana. (Ri). "Son dous actorazos de recursos ilimitados que teñen tocado todos os paus" A obra estreouse no FITO. Leva xa unhas cantas funcións. Como andas indo e vindo a Portugal, non sei se puideches acompañalos moito… Estreouse no FITO, si. Eu estiven en todo o proceso, claro, despois fun un tempo para Portugal e xa volvín coa xira avanzada. Mais aínda lle demos unha volta despois da estrea. Quedaban algúns filósofos por meter e decidimos meternos con eles en masa, na escena do Philoshophical Freak Show, que acaba por ser unha psicanálise aldeá da historia da filosofía. Cando comezaba a obra, a min facíame pensar na túa outra peza Finlandia... Algo pode ter que ver, é parte do meu estilo… Pero a verdade é que este traballo está pensado a medida deles, co tema da filosofía como pretexto. A obra está feita en función deles, que levan xa 25 anos sendo Mofa e Befa. O xogo foi partir da súa propia filosofía escénica, que declararon hai dúas décadas e media no Manifesto do Teatro Perralleiro. A idea era retornar o formato inicial deles: o dúo cómico, o biombo… pero cunha volta filosófica. "O xogo foi partir da súa propia filosofía escénica, que declararon hai dúas décadas e media no Manifesto do Teatro Perralleiro" Con Pepe Sendón xa traballaras e con Mofa e Befa… imposible non terte atopado con eles antes en distintos proxectos. Claro. O grupo que se xuntou para facer este proxecto eramos xente que xa traballaramos con Mofa e Befa dunha maneira ou da outra: cancións, sketches… E para min ademais foi un desafío persoal, porque vinos "nacer", como dúo, na sala Nasa, nas Ultranoites e sempre admirei o seu talento escénico. A fórmula que escollemos para o espectáculo non era nova, en absoluto, pero o desafío era embutirlles toda a zorza filosófica… Cando mo propuxeron, de feito, a miña primeira reacción foi dicir: buffff! (Ri). "Para min foi un desafío persoal, porque vinos "nacer", como dúo, na sala Nasa, nas Ultranoites e sempre admirei o seu talento escénico" Evaristo adoita ser -non só nesta obra- o máis "intelectual" dos dous. Aínda que en 'Cranios privilexiados' hai por veces como un intercambio de papeis, e están bastante equilibrados… É o xogo clásico do dúo cómico, do clown. Un é o "serio", a autoridade que todo o sabe, que neste caso é Evaristo, e o outro é o clown anarquista que nunca para quieto, que é Víctor. Pero diante do tema abrouxante da filosofía, acaban por equilibrar os papeis, claro. Falando de anarquistas, penso que o de que o pobo galego é, en realidade, anarquista, sempre contra o Estado, é a teoría definitiva sobre a nosa idiosincrasia… (Ri). Pero iso xa o dicía Fermín Bouza Brey, como lembraba nun artigo xenial o seu fillo Fermín Bouza alá polo 2005, cando as eleccións para botar a Fraga. O anarquismo esencial, dicía, dunha xente apegada á terra e á natureza. Tamén falaba diso Marcial Gondar, autor, por certo, da Crítica da razón galega, unha das referencias secretas da peza. O galego, como pobo labrego e mariñeiro, foi sempre alleo ao Estado, e por iso precisa de intermediarios, que no espiritual son os santos, que se encargan de mediar nos negocios do alén e no temporal son os caciques, que se encargan dos negocios do aquén con esa entidade incomprensible chamada Estado. E non sei eu se daremos saído diso nos próximos séculos. De aí esa frase da peza: Os galegos somos anarquistas de seu e por iso non podemos vivir sen caciquismo. "O galego, como pobo labrego e mariñeiro, foi sempre alleo ao Estado e por iso precisa de intermediarios, que no espiritual son os santos e no temporal son os caciques" O achegamento aos filósofos é -falabamos diso antes- falar deles e con eles na obra, e meterse con eles. Coma con Sócrates, que tan importante se cre, pero é un borrachón con sona de pederasta. O filósofo máis interesante de todos é Polemón. O xogo aí foi procurar no álbum familiar de Mofa e Befa, onde aparecen personaxes tan extraordinarios coma o tío Reveriano ou a tía Remedium, que xa tiña protagonizado algún skecth. E para fiar a cousa desta volta botamos man da figura do pai, Desiderio Pan Pena, alcumado "Polemón", chamado así polo seu gusto pola polémica e por ser o antagonista do filósofo académico, platónico. Así que Mofa e Befa son fillos de Polemón, o que non deixa de ter a súa coña alegórica. A escolla de Sócrates tamén ten que ver con iso. Fronte á visión idealizada de Sócrates, a visión de Platón, cóllense outras visións da época, como a de Aristófanes. A Polemón, filósofo rural e presocrático, o que lle interesa é o lado máis humano e terrenal de Sócrates, fronte a esa idea do Sócrates que se sacrifica bebendo a cicuta para salvar a razón a custa da propia vida, unha estupidez na que se funda toda a historia da filosofía occidental. "A Polemón, filósofo rural e presocrático, o que lle interesa é o lado máis humano e terrenal de Sócrates" Saen polo medio moitas chiscadelas a cuestións de actualidade. O opinan sobre filosofía Rajoy, Merkel e Trump. É que o poder sempre ten unha relación complicada coa filosofía. A filosofía, cando funciona, funciona como límite. É a idea de pensador de Spinoza -filósofo ourensán, por certo, como Polemón- o individuo que se pon a pensar no límite do sistema. Cando estabamos comezando con este proxecto, foi ademais cando se estaba falando da supresión da Filosofía dos plans de estudo de Secundaria. Porque claro, unha materia que axuda a facer preguntas, a pensar, pois non pode estar, cando o que se quere son ovellas e non homes e mulleres libres. Pode parecer unha visión moi simple e redutora, pero é que o simplismo mental é o camiño por onde nos queren levar, e sen dúbida, nos levan. "O simplismo mental é o camiño por onde nos queren levar, e sen dúbida, nos levan" O texto xoga un pouco co tópico sobre os galegos: que non lles vai o tema da lóxica binaria. Idea, por certo, que está no libro de Marcial Gondar do que falabamos antes. Todo tratado de filosofía ten que comezar por unha lóxica e, no caso da lóxica galaica, non chega con dous valores de verdade, o verdadeiro e o falso. Iso é o tópico, claro. Mais tamén é o ollar desde abaixo, o ollar que cuestiona o absoluto e as súas categorías estancas. "No caso da lóxica galega, non chega con dous valores de verdade" Tamén sae o agradecemento á Deputación de Ourense por editar as obras de Polemón. Un auténtico "ladrillo". De xente ben nacida é ser agradecida. Porque a Deputación de Ourense é a única institución capaz de editar libros inverosímiles como a Crítica da Razón Perralleira, un auténtico ladrillo que ningún editor se atrevería a publicar. Quitando a Paco Macías, claro, que o atopei o outro día e xa lle cachei as intencións de pasar a obra do formato en barro cocido a papel de toda a vida. "A Deputación de Ourense é a única institución capaz de editar libros inverosímiles como a Crítica da Razón Perralleira" Supoño que verías a obra un monte de veces desde a estrea. Pero no Principal non parabas de rir. É o meu método de dirección. Se río, a cousa vai ben. Aínda que con estes dous fenómenos no palco o de rir é un método dubidoso, porque non paras un segundo de facelo, e iso como método científico tampouco pode ser bo. Tamén sae Pitágoras. En xeral, todos os discursos acaban enfrontándose coa crítica da razón perralleira, a razón que impregna a política, a publicidade, os medios de comunicación… Pitágoras é un mafioso, un tipo que impón o principio de autoridade por riba de todo. E a pregunta aí é que cando a autoridade prima sobre a razón, que nos cabe esperar? Pouca cousa. Un fillo metido na Xunta ou un tímido avance na lista de espera do hospital. Tamén é unha sátira do lado sectario da filosofía académica. Parece que os que saben son os que están metidos nun círculo pechado, na Academia, e esa tradición, que vén de Pitágoras e pasa por Platón, chega ata nós. "Cando a autoridade prima sobre a razón, que nos cabe esperar? Pouca cousa. Un fillo metido na Xunta ou un tímido avance na lista de espera do hospital" O saber como patrimonio dunha elite, fronte ao saber e a intelixencia popular. Diso falou Peter Sloterdijk na Crítica da razón cínica. Como o relato da historia da filosofía foi deixando fóra a filosofía subterránea, a que ten que ver máis coa risa e o xesto obsceno, a sátira, o Entroido, o misterio bufo ou o que nos nosos días viñeron sendo o dadá, ou o punk… Dicía Sloterdijk que a verdade é aquilo capaz de aturar todas as risas, e se isto é certo, que eu penso que é, fixémonos en todas as caralladas que a prensa ou a televisión fan pasar por verdade todos os días. Pobres estupideces que non resisten nin catro gargalladas. "Se a verdade é aquilo capaz de aturar todas as risas, todas as caralladas que a prensa fai pasar por verdade todos os días, non resisten nin catro gargalladas" A muller de Polemón fala do masculinato recorrente da cultura galega… Si, ela é Sofalina, a nai de Mofa e Befa, a filósofa esquecida por ser muller. Ela é a que sabe pensar e non o seu home, que á fin de contas é un cheíñas. Pero ela queda fóra do relato da Historia, coma tantas outras mulleres, porque o pensamento, na tradición occidental, vai ti saber por que, é cousa de homes, coma o Soberano. Parece que non pode haber pensamento sen ter a pirola na cabeza, e as pirolas, por moito que nos amole aos homes, dan para o que dan e pouco máis. "Parece que non pode haber pensamento sen ter a pirola na cabeza, e as pirolas, por moito que nos amole aos homes, dan para o que dan e pouco máis" Tamén está ben a teoría sobre a imposibilidade metafísica da concentración parcelaria. É que a teoría dos marcos…! Nin a Zenón de Elea lle daría por pensar tal aporía. Aos galegos parécenos que a terra é infinita e por iso sempre andamos a mover os marcos un pouquiño máis alá, como se nunca houbese límite e sempre puidésemos pillar cacho. Moves o marco un nadiña de nada e logo outro nadiña, e vas vivindo así, pensando que nadiña a nadiña, podes facer dunha leira de nada un estadio de fútbol. Pura filosofía. O límite, claro está, son os outros, que tamén andan a mover os marcos e estráganche todas as ilusións. "A teoría dos marcos… Nin a Zenón de Elea lle daría por pensar tal aporía" Por certo, que Celestino Fernández de la Vega é o único filósofo, ou polo menos pensador, galego que sae. Co xogo que podía dar, por exemplo, Piñeiro… Celestino Fernández de la Vega daba moito para a coña porque, claro, fixo un tratado sobre o segredo do humor co que non é doado rir, como coa análise do chiste de Freud. Acaíanos moi ben na historia. Un filósofo pequeno-burgués, académico e galeguista, fronte ao filósofo rural presocrático. Ou iso de que os galegos levan o ego a posteriori, ao final. Que non son nada cartesianos. Si, o galego ten o ego a posteriori e esa é a orixe de moitos dos nosos problemas como etnia. Unha intuición xenial de Pepe Sendón. Escribiu unha canción no material inicial do espectáculo con esa idea, que para nós o ego é un sufixo, un banal matiz gramatical, e que non estando mal a priori ter o ego a posteriori. Ao final tanta falta de amor propio non pode dar nun bo negocio. Éche o que hai. "O galego ten o ego a posteriori e esa é a orixe de moitos dos nosos problemas como etnia" A escenografía é sinxela: o chan e o biombo, basicamente, ao que se van engadindo elementos. Coma uns cadros nos que se recoñece ben o estilo da autora, Natasha Lelenco, responsable da dirección de arte da obra. Si, o biombo é o concepto de partida porque é o elemento característico da filosofía escénica de Mofa e Befa, desta volta reducido a pura estrutura transparente. Por iso o traballo de Natasha foi determinante, para animar cun pouco de elegancia moldava unha escenografía tan escasa e perralleira. Despois hai outros elementos, coma o "plasma vertical", que son moi importantes. O "plasma" estaba gardado no local de Mofa e Befa e tiñamos claro que tiña que entrar na obra, que había que metelo nalgún sitio. É unha macrolente de cando non había pantallas de plasma nin televisións enormes, entón a xente nos bares facía o que podía para ampliar a imaxe e ver o fútbol máis grande. O "plasma vertical" é toda unha metáfora da razón perralleira: se non hai solución, hai que inventala. "O 'plasma vertical' é toda unha metáfora da razón perralleira: se non hai solución, hai que inventala" Tamén sae Manuel Fraga... ao lado de Immanuel Kant e o imperativo categórico. É un dos mellores momentos da obra. Si, cando Polemón vai ao psicanalista, fala de que o noso problema sempre foi non facer caso do que dicía Don Manuel, e rapidamente o inconsciente faille unha xogada e acaba por confundir a Kant con Fraga e ao imperativo categórico coa policía anti-disturbios. E cando Polemón replica coa esixencia kantiana de comportarnos de maneira que a nosa conduta poda ser un exemplo para todos, Fraga é implacable: "Un ejemplo para todos fue Francisco Franco Baamonde y punto, querido amigo." Toda unha constatación de cal é a filosofía moral imperante por estes lares.. "Fraga é implacable: "Un ejemplo para todos fue Francisco Franco Baamonde y punto, querido amigo." Toda unha constatación de cal é a filosofía moral imperante por estes lares.." Depois hai un auténtico desfile de filósofos: Rousseau, Voltaire, Marx, Nietzsche, Heidegger, Santo Tomás… Entendo que non debeu ser fácil atoparlle sitio a tanto filósofo. E que non quedase forzado. Si, tamén está Ortega, que quere facer un dúo cómico chamado Ortega y Gasset para triunfar en Madrid, pero titúlao España Invertebrada e Polemón recoméndalle facelo mellor en Cataluña, que en Madrid non vai chistar nada. Hai moitos filósofos, si, e os que quedaron fóra… nin che conto. Pero o desafío foi xuntar a filosofía, que é un xénero discursivo complexo, coa comedia, coa súa rapidez conceptual. O eterno conflito entre o teatro e a filosofía, que vén xa da época dos gregos e que está na orixe da propia filosofía. "O desafío foi xuntar a filosofía, que é un xénero discursivo complexo, coa comedia, coa súa rapidez conceptual" Hai non moito estreouse en Galiza Tráfico, unha das obras que fixeches en Portugal, desta volta coas compañías Baal 17 e Al Teatro. Supoño que tería bastante repercusión alá… Non penses que tanta porque son dúas compañías do Alentejo e do Algarve e en Portugal hai unha fenda cultural entre as dúas grandes cidades e o interior. A obra funcionou ben e á xente gústalle, pero que teña unha repercusión nacional en Portugal é complicado. Pásalle a todas as compañías que están fóra do círculo do Porto e de Lisboa. O cal non impide que esas outras compañías teñan os seus propios circuítos, máis autónomos, fóra do mainstream lisboeta. Nos últimos anos traballaches bastante máis en Portugal que en Galiza. Ben, en realidade levas moito tempo, xa de antes, indo e vindo entre os dous países. Comezaras con Teatro Acert? Vai por fases. A última foi desde 2014 ata agora, pero comecei a traballar por alá xa no 1995, co Trigo Limpo-Teatro Acert. E logo fun traballando con outros grupos, en Lisboa, en Viseu, no Alentejo. Sempre acabo por volver. Ata 2005 pasaba gran parte do ano alá. Logo deixei o teatro un pouco de lado, cando foi o follón do Prestige e me impliquei na Burla Negra, para experimentar con outro tipo de teatro (ri). Pero Portugal sempre está aí e adoro traballar alá. "Portugal sempre está aí e adoro traballar alá" E a ti tamén che dixeron teus pais, como pasa en Cranios privilexiados, que a onde ías estudando filosofía? Si, claro. Meu pai someteume ademais a unha "tortura" cun catedrático de Dereito Administrativo para ver se me convencía de estudar algo "serio", mais aquilo para min foi decisivo: na conversa tiven moi claro que non quería acabar sendo coma aquel tipo. E así foi: da filosofía ao rock e do rock ao teatro. Aínda que agora estou máis de volta á filosofía, que falta nos fai a todas e todos. "Fun da filosofía ao rock e do rock ao teatro. Aínda que agora estou máis de volta á filosofía" A obra é unha comedia, pero non deixa de tratar temas ben serios... Coñezo poucos xéneros máis serios que a comedia… Trato sempre de levar a seriedade ao límite cómico, como na escena da receita hegeliana para facer unha tortilla, na que se establece a diferencia entre escachar ovos e saber facer unha tortilla. É unha alegoría culinaria da revolución, pois para facer unha revolución é preciso cortar cabezas, pero tamén saber que facer con elas, non vaia ser que nos pase como a Robespierre, que tanto ovo escachou e non foi quen de dar feito a tortilla. É unha sátira de certo esquerdismo…, o que en Portugal chaman a "esquerda caviar" "Para facer unha revolución é preciso cortar cabezas, pero tamén saber que facer con elas, non vaia ser que nos pase como a Robespierre" A obra cita, si, a Podemos… Formamos parte dunha sociedade en crise que se resiste a transformarse, porque apenas contamos con catro ideas do carallo que non van a lado ningún. Xa non vale aplicar biblias, sexan católicas, marxistas, ou neoliberais. Non hai fórmulas máxicas, o único que tal vez nos pode valer é abrir a cabeza e tratar de vencer a estupidez que nos come por todos lados: na política, nos medios, na cultura. "O único que tal vez nos pode valer é abrir a cabeza e tratar de vencer a estupidez que nos come por todos lados: na política, nos medios, na cultura" Dicía onte un colega no debate que houbo no Principal despois da función, "estamos a un tweet da estupidez". E ese é o problema. Esta lenta instalación da estupidez nas nosas vidas, de cada un mirando para o seu cu e deixando ir a cabeza no famoso "significante baleiro". Con certeza a filosofía non ten a solución, pero aínda nos pode permitir aprender a rir de nós mesmos e darnos a posibilidade de ser xente.