Summary: É a voz do independentismo de esquerdas catalán. E é tamén un vigoroso defensor da República, entendida esta non tanto como unha forma de estado -como a antítese da monarquía- senón como o empoderamento dos sectores subalternos da sociedade, aqueles que nunca tiveron voz e que moitas veces -agora mesmo o pobo catalán- tampouco tiveron o dereito a decidilo todo. Joan Tardá (Cornellá de Llobregat, 1953) non é Nova Política, fai parte do mellor da política da vella escola (non, non todo o vello é ruín). Ningunha concesión á demagoxia, ningunha procura do titular fácil. O pensamento racional -tamén a paixón pola igualdade e polo recoñecimento da súa nación- por diante. Falamos nesta conversa da moción de censura a Raxoi, da diferenza que ve entre nacionalismo e independentismo e dos retos que ten o soberanismo de esquerdas no seu país. Nen máis nen menos que a construción da República, unha construción para á que, proclama, "fai falta sermos máis". Moitos máis.

É cuarta feira. Joan Tardá está en Compostela para protagonizar esa mesma tarde un acto político con Ana Pontón, a portavoz nacional do BNG. Aínda crepitan no ar as faíscas do debate da moción de censura, cun seu vibrante alegato no confronto dialéctico -suave nas formas, contundente no fondo- con Pedro Sánchez. Tardá é político e profesor. Nótase ben. Espacia as frases, fala amodo e domina a arte da énfase. Non é un político convencional porque tampouco é convencional a situación que vive o seu país, a procurar a emancipación fronte a un estado que continúa atrincheirado na defensa dunha Única Soberanía, a del propio, encarnada nunha institución de raíz feudal, a monarquía. Así que, como Tardá non é un político convencional, non deita no discurso frases feitas nen eslóganes, mais si un pensamento bastante acabado, cun rico trasfondo ideolóxico. Mais as súas ideas non soan abstractas, non son signicantes baleiros. Reférense a unha realidade viva, concreta, que muda día a día e que se corresponde cunha loita cívica protagonizada por millóns de persoas. Tardá fala seguido de "eles" e "nós", mais tamén de levantar pontes e de transitar por elas. -Que negociou o PSOE co ERC para obter o seu apoio na moción de censura? -Nada, non negociou nada. De feito, nós actuamos en consecuencia. No seu momento fixemos unha dura crítica ao PSOE porque permitira a investidura de Raxoi, logo apoiamos con entusiasmo a moción de censura de Podemos -tendo en conta que nós con 9 deputados non podíamos apresentar a nosa propia- e logo hai tres meses, inclusive, cando xa víamos que o PSOE non tiña vontade ningunha de botar o PP, mesmo voltamos a presionar. Sempre na medida das nosas posibilidades. Eu mesmo nun programa de La Sexta aproveitei para anunciar que apoiaríamos unha eventual moción de censura do PSOE a cambio de nada. Porque para nós había un ben superior político, que era botar o PP do goberno. Por múltiples razóns, desde a corrupción até ter sido o ariete do secuestro das institucións catalás e o protagonista do asedio que estamos vivendo. Un PP que optou de maneira clara e rotunda por dar unha resposta autoritaria e represiva á demanda catalá. Nisto fomos transparentes. Nós non apoiamos o PSOE, contribuímos para botar o PP. E se alguén pensaba que ERC puidese especular con isto é que non nos coñece. Era unha cuestión de coherencia. -E que cres que inclinou Sánchez a mudar o seu criterio inicial de non contar en ningún caso cos votos independentistas para chegar á Moncloa? -A sentenza da Gürtel. -Iso foi o que o fixo retractarse daquilo de "nunca contarei cos votos independentistas...". -Ben, parole, parole, parole... As cousas teñen a credibilidade que teñen. Todo aquilo que podan opinar de nós... a ver non digo que sexamos de ferro ou de mármore, non digo que non poda afectarnos, mais temos unha posición moi clara e é: "Ao PP, nen auga". Ficou claro que nós contribuímos a botar o PP democratica e constitucionalmente [enfatiza isto último] da gobernación do estado español. Repito: se o PSOE non tivese permido a investidura de Raxoi [fíxoo coa abstención que provocou o abandono do seu escano de Sánchez] pois o teríamos aplaudido. Lembro o debate que houbo durante a moción de censura de Podemos. Felicitámolos e dixémoslles: "Oxalá o PSOE actuase como vostés". A verdade é que, embora presionarmos nesa dirección, xa non pensabamos que fose ocorrer [que Sánchez acabase presentando unha moción]. Mesmo cando xa a formalizaron chegaron a recoñecer que se a moción non fose construtiva [non obrigase a apresentar un candidato alternativo, cun programa de goberno], pois mellor que mellor. Eles fórono crendo pouco a pouco, porque ao principio o PSOE non tiña ningunha vontade de facer o que acabou facendo. Se axiu desta maneira é porque a raíz da sentenza da Gürtel -á espera de que saian outras- eles non podían actuar dun xeito distinto se apiraban a salvar a cara ante a súa militancia. Nós non apoiamos o PSOE, contribuímos para botar o PP -Contou o xornalista Carlos Cué no País que, nos días previos á que se votase a moción, tiveche unha reunión con Ábalos nun hotel de Madrid en que pouco menos que lle dixeche: "A ver, home, espílete que non parece que esteades a apresentar unha moción de censura". -Ah, si? Pois é verdade. A verdade é que os achei moi apáticos. Que o facían un pouco... en catalán diríamos a contracor (contra o corazón). E lembro que lle dixen: "Oes, con este ánimo non sei se ides convencer o PNV...". Díxenlles: "E canto tempo queredes gobernar?". E díxome, e creo que o podo dicer textualmente: "Ben, gobernar... gobernar para ir gobernando". Todo eran vaguidades. "A ver, xa iremos vendo". De feito, a pergunta é por que tiveron que transcorrer tantos meses antes de. Mais, ben, nós tamén debemos afirmar unha cousa que é certa e obxectiva. Home, un goberno do PSOE soportado por Podemos sempre ten máis posibilidades de ser un goberno dialogante que un goberno do PP soportado por Ciudadanos. Isto paréceme tan elemental! E todo o que sexa criar cenarios dun hipotético diálogo parecerame positivo, tendo en conta que agora estamos nas antípodas, porque, claro, o PSOE tamén foi cómplice do 155 e, alén do máis, non cuestionou en ningún momento a resposta autoritaria do goberno español perante a demanda catalá. Estamos afastados? Moito, moitísimo. É máis. Hai dor entre nós. Nunca acreditamos que o PSC fose actuar como o fixo. -Algo en todo caso debeu ocorrer co PSOE. Dígoo porque após as cargas policiais do 1 de outubro o partido socialista rexista a petición de comparecencia de Soraya para que dea explicacións sobre esa actuación represiva. Porén, logo dá marcha atrás e retira esa iniciativa. A que o atribúes? -Á mensaxe do rei. Eles fórono crendo pouco a pouco, porque ao principio o PSOE non tiña ningunha vontade de facer o que acabou facendo -É o xefe? -Si, claro. O outro día no debate saquei a colación a resposta tanto de Xoán Carlos I ante aquela manifestación de un millón e medio de persoas -botou pestes dos manifestantes- como da mensaxe de Filipe VI a raíz da greve xeral do 3 de outubro. Estaba moi claro que aquilo [o discurso do monarca] era dar barra libre á resposta autoritaria e represiva do estado. É certo que non apareceu vestido de militar, mais apareceu, fíxate, é un detalle que o outro día non tiven tempo para lembrarllo [a Pedro Sánchez], apareceu en pantalla tendo detrás o retrato de Carlos III, non é gratuíto que fose Carlos III, é o autor das ordenanzas do exército que estiveron vixentes até hai pouco tempo. Elixiu precisamente facer aquela mensaxe dura, unha mensaxe de parte, e elixiu o cadro de Carlos III. Nada é gratuíto, non? Que é o que determinou que o PSOE non mantivese a petición de comparecencia de Soraya? Pois a mensaxe do Rei. Está claro. Coincide perfeitamente. -Deducimos pois que o Rei algo si que goberna... -Home, claro, é evidente. A Raíña de Inglaterra nunca se tería dirixido aos escoceses desta maneira. En primeiro lugar, repara, hai un fío, hai un fío no guión, cando houbo a manifestación de 1,5 millóns de persoas, a primeira en que se berrou masivamente independencia -a anterior foi dun millón e foi a raíz da sentenza do TC sobre o Estatut e entón os gritos non eran a prol da independencia- Xoán Carlos I fixo un discurso acusando os manifestantes, acusando os cidadáns -españois, non?- de querer romper a convivencia... Co cal a mensaxe de Filipe VI non deixa de ser a evolución da primeira mensaxe, tendo en conta que o nível de conflito se incrementara. E por certo, os apaleados o 1 de outubro non eran aos seus ollos cidadáns españois tamén? O grande fracaso deste rei, da monarquía neste caso, é que de feito expulsou os apaleados. Expulsounos, non? -Expulsounos de España... -Non tivo unha palabra de solidariedade con eles. Só apelou á razón de estado. -Que esperas do goberno de Pedro Sánchez? -Pois a verdade sexa dita, nen idea. Xa o veremos. A nosa tese é que hai nestes momentos... o conflito en Catalunya non vai desaparecer, non só non vai desaparecer, senón que con dificultades consolidamos a correlación de forzas. O 21 de decembro de 2017 [data das últimas eleccións ao Parlament] conseguimos o máis difícil que era que non nos botasen dunha posición absolutamente histórica, a de termos alcanzado un apoio xamais alcanzado antes. Nunca chegáramos tan lonxe. Era algo impensábel hai uns anos. Impensábel. Nunca o independentismo conseguira tanta forza. Co cal o 21D xogábamolo todo. Os partidos constitucionalistas e os poderes fácticos tamén eran moi conscientes de que nos tiñan que desaloxar desta maioría parlamentar independentista no Parlament. Por isto eles puxeron moito empeño en rachar esta correlación de forzas. Fixeron cousas brutais. Cousas que agora as temos normalizado porque as temos vivido, mais se non as tivésemos vivido, se nolas tivesen proxectado teoricamente hai un tempo, non teríamos acreditado que fosen suceder. Activaron todos os poderes fácticos económicos. Cando digo todos, digo case todos. Banco de Sabadell. Caixa d'estalvis. Patronais pequenas, grandes... Todo. Lexislaron de maneira brutal para que as empresas, sen o consentimento da xunta de accionistas, só co consentimento dos consellos de administración, puidesen deslocalizar a sede social. Fixérono para criar pánico. E aliás asumiron un cenario que comportaba desprestixiar moito a democracia española. Facer algo que non ocorrera en ningún lugar de Europa nunca, que é manter candidatos na cadea. Destarte, eles acreditaban que íamos perder a maioría parlamentar. E debo dicerche que nós estabamos moi asustados. Moi asustados. E, ben, a participación foi altísima. Nunca houbera unha tan alta, desde 1980 [primeiras eleccións ao Parlament]. E mesmo nesas condicións tan adversas conseguimos reter a maioría absoluta parlamentar!! Portanto, fomos quen a consolidar un cenario para nós nunca vivido. Consolidámolo relativamente porque existía o 155, o asedio do estado ás nosas institucións. Daí que para ancorármonos neste cenario de consolidación da nosa maioría desde ERC apelamos á necesidade de formar un Govern efectivo, porque para nós a clave estaba en que non nos fixesen retroceder. E, ben, os republicanos estivemos uns meses debatendo e intentando facer entender aos nacionalistas [reférese a Junts per Catalunya] que o importante é ter un goberno, non? -Logo che hei de perguntar por iso [a alusión a JxCat como 'os nacionalistas'] porque aquí na Galiza sempre chama moito a atención... -Isto foi importante. Facer Govern. Agora nós entendemos que estamos na fase da confrontación. Unha fase de moita confrontación e que, ademais, é unha etapa que ten elementos moi novidosos. De feito, nós non temos cultura anti-represiva. Nunca tivemos -non tivemos desde hai moitos anos- detidos nen exiliados. Isto é algo novo. En Euskal Herria si tiñan esa cultura anti-represiva, mais no noso país, non. Porén, nós agora estamos na fase da confrontación. Mais cal é o noso empeño estratéxico? Pois que hai que pasar da fase da confrontación á fase das propostas confrontadas. Unha fase na que os interlocutores se recoñezan mutuamente. A fase previa para alcanzar algún día un cenario de diálogo, negociación e mediación internacional. Temos claro que isto haberá que resolvelo mediante a negociación. Claro, para conseguir un cenario de negociación que non sabemos cando será, antes temos de facer un par de cousas. Primeiro, acumular forzas, ser máis. Hai que ser máis. Isto é evidente. Hai que ser máis [reitera con énfase]. E logo hai que ir converxendo coas forzas políticas catalás que non son independentistas, pero que si son autodeterministas [favorábeis ao referendo e ao dereito de decidir]. Digamos que temos que ter unha ollada un pouco longa, non? Hai que ser máis. Acumular forzas... -O nomeamento de Borrell como ministro de Asuntos Exteriores é unha provocación? -Uf, quero pensar que non é tan burdo como provocación e responde máis aos equilibrios que se ve obrigado a facer Sánchez. Hai que ir converxendo coas forzas políticas catalás que non son independentistas, pero que si son autodeterministas -Para conter o avanzo de Ciudadanos? -Supoño. Claro, agora haberá unha competencia brutal entre Cs e o PP para ver quen se queda cunha boa parte dos votantes de Ciudadanos. Borrell é un nacionalista español, é moi xacobino, el propio recoñéceo. Supoño que co seu nomeamento o PSOE pretende frear a sangría de votos do PSC rumo a Cs. -E logo están esas declaracións de Miquel Iceta, que me deixaron un chisco espaventado, en que desbotou a hipótese de achegar os presos políticos ás cadeas catalás, cando telos fóra do seu país conculca claramente a lexislación estatal e internacional ao respeito. -Eu sinceramente coido que hai dous retos, e esta unha opinión persoal, que son os dos próximos días. Un é: "Escoiten, a vostés non lles podemos exixir que liberen os presos, porque esa é unha decisión xudicial, mais é unha solución administrativa trasladalos a Catalunya". A min fáiseme difícil pensar que podamos botar unha man ao novo goberno español se non achegan os presos. Primeiro porque é a lei e ademais é que non ten ningún sentido castigar. O segundo reto é que terán que asumir a bilateralidade entre Catalunya e o Goberno español. Estamos nun marco autonómico? Certo. Estamos no marco legal español? Por suposto. Mais nós mesmos temos reclamado a todo o nacionalismo catalán ter un goberno efectivo. E un goberno efectivo é aquel que non pode ser cuestionado desde o ponto de vista legal. Mais que ti asumas hoxe por hoxe unha realidade que é a legalidade española non significa que asumas a multilateralidade autonómica. Ben, ese é un debate que teremos que dar. En ERC estamos ás portas de realizar unha Conferencia Nacional. En todo caso, será moi difícil colaborar co Goberno Sánchez, na medida en que nos necesiten para algo, se non achegan os presos. A ver que fiscal xeral do estado nomean..., porque a ninguén se lle escapa que agora comezará unha macro-causa dentro duns poucos meses... En realidade, o Reino de España non ten proxecto para as nacións ibéricas. Non ten proxecto. O único proxecto que teñen é ou ben a asimilación ou ben a conlevancia [a conlevancia é un conceito de Ortega e Gasset, quen teorizou que o problema catalán non se podía resolver, que apenas se podía conlevar]. Conlevar os cataláns e aos galegos asimilalos. Na medida en que un é máis débil...non? Home, a Doma e Castración do Reino da Galiza! Ben, xa o sabedes máis do que eu, de maneira que como non teñen proxecto o que fan agora é o máis doado, gañar tempo. E como compran o tempo? Pois da maneira máis doada, mantendo a solución da forza. Eles parten de premisas absolutamente erróneas. Por exemplo, eles consideran que 50 por cento dos cataláns asinaron unha póliza pola cal eles nunca apoiarán a independencia. Iso é absurdo, porque se antes eramos 14 por cento e agora somos 48, é posíbel que dentro de 10 anos sexamos 30 por cento, é posíbel, mais tamén é posíbel que sexamos 60 por cento. Eles compran tempo e ponto e non teñen proxecto. Que é o que queren facer? De feito xa o estan facendo. Primeiro, intentar facer arraigar no imaxinario dos cataláns que é a República é unha aventura, isto pasa por criar medo para que non podamos avanzar nos próximos 20 anos. E hai algo máis alarmante, hai algúns síntomas dunha vontade de cuestionar algún dos consensos fundamentais que existen en Catalunya, tales como a inmersión lingüística. Aquí 85 ou 95 por cento da populación apóiana. E mesmo hai síntomas dunha certa violencia. Unha certa ulsterización, penso que a eles lles viría ben. Agora hai movimentos violentos, grupos que están plantexando unha estratexia de destrución. Dinnos: "É que plantades cruces [amarelas, símbolo de defensa dos presos políticos] nas praias. Si, e vós poñedes bandeiras españolas". Hai unha certa agresividade dalgúns grupos de ultradereita... E perante iso o noso plantexamento estratéxico é o seguinte: temos que construír un camiño moi ancho -moi ancho, moi ancho [enfatiza]- non só para construír a República, en que non só caiba moita xente, senón que caiba moita xente distinta e plural. Por isto é moi importante que este Govern sexa capaz de estabelecer unha relación fluída e proveitosa con forzas políticas autodeterministas. Repito que a converxencia coas forzas que non son independentistas, mais si apoian o dereito a decidir, é fundamental. Dous, hai que manter un diálogo -e a isto axudou a moción de censura- co socialismo catalán. Digo isto porque en Catalunya hai dous unionismos. O unionismo catalanista e o unionismo anti-catalán ou anti-catalanista, e determinar se é anti-catalán ou anti-catalanista en si mesmo sería outro debate. Estamos os republicanos cataláns moi afastados do PSC? Estamos. Mais tamén existen cuestións moi importantes que partillamos. O modelo educativo catalán. Portanto, eu coido que o que intentarán -o PP e unha parte do PSC, quizá maioritaria, quizá- é que fronte á nosa vontade estratéxica de criar un camiño moi ancho en que caiba xente moi distinta para alcanzar a implantación da República, eles tentarán que o republicanismo caia na trampa de facer un camiño moi estreito, onde só caiban os puros. E aquí sempre vale a pena recordar aquela máxima que nós sempre seguimos dunha maneira moi fiel, unha máxima de Carod Rovira, que sempre dicía que "o inimigo da Catalunya libre é a Catalunya pura". E hai sectores do nacionalismo que son os puros! Claro! Ben, pois eu penso que agora estamos na fase de acumular forzas. Menos épica e máis pragmatismo. -Desde unha perspectiva galega, sempre surprende un pouco esta distinción que facedes vós entre nacionalistas e independentistas, como se fosen cousas distintas. E ben sei que tampouco son forzosamente iguais! -A ver, é que ERC non é un partido nacionalista. ERC é un partido republicano. Un partido republicano que durante épocas da súa historia non foi independentista. Leva sendo independentista desde hai décadas, pero digamos que o independentismo é accidental. Cando proclamas a República deixas de ser independentista! Aliás, ERC é un partido de esquerdas. Ben, non é un partido revolucionario. Socialdemócrata radical, si, pero non é un partido marxista. Ten unha cultura moi arraigada anti-fascista. Mais é así, nós non somos nacionalistas. Olla unha cousa, segundo os últimos dados que temos, 47 por cento dos nosos votantes son castelán-falantes. En cambio, en Junts per Catalunya esa percentaxe é de aproximadamente 15 por cento. É máis, nas eleccións do 21D perdimos [en relación á candidatura de Puigdemont] por 13 mil votos. E iso foi porque nos territorios máis catalán falantes JxCat nos gañou. Mesmo houbo votantes nosos que partiron o voto. Familias que dixeron: "Ben, eu voto JxCat e a miña compañeira, ERC, ou ás avesas". Sabes por que sacamos un bon resultado? Porque derrotamos Podemos en moitas cidades da área metropolitana de Barcelona. En Santa Coloma de Gramanet fomos a segunda forza [a primeira Cs]. Portanto, somos un partido republicano, somos un partido de esquerdas, e somos un partido non nacionalista. Iso non significa que non particemos da cultura nacionalista defensiva [dío enfatizando o adxectivo 'defensiva'], a das nacións sen estado. Mais nos documentos de Esquerra nunca aparece a palabra nacionalismo ou nacionalista como definición nosa. Non, porque ademais sería traizoar o que somos, non? -O que vés dicer é que JxCat non está tan interesado como ERC en ensanchar o río... -Eu creo que JxCat o que fai é viver dos convencidos. A República só ten sentido se é percibida pola cidadanía como un instrumento para transformar a sociedade. E algo de transformacións -na dirección de socializar a riqueza, ollo, non falamos de colectivizar os medios de produción [risos]- si que son necesarias. E de feito a República só é posíbel se trae xustiza social. Nese sentido, ás veces medio en brincadeira medio en serio dicimos: "Das bandeiras un non come, aínda que leven unha estrela". De feito isto é o que nos pode facer gañadores. En realidade, o que menos nos interesa para construír a República é a consolidación de frentes nacionais -e por iso non faremos coligazón con JxCat-... o frentismo é o pior que nos pode ocorrer. Que haxa unha frente nacionalista e unha frente constitucionalista. Aquí do que se trata digamos é que haxa opcións ideolóxicas distintas. Este é un debate moi importante cando se acheguen as eleccións municipais. O que non nos interesa é a dialéctica frentista. Por que? Porque, por exemplo, moitos votantes de Ciudadanos apoian ese partido porque teñen medo da independencia. Mais ter medo non é o mesmo que estar en contra. Porque cando a independencia aparece como algo posíbel xera unha catarse. E a xente comeza a reflexionar racionalmente:"Isto me interesa, isto non me interesa". Agora estamos baixo o impacto da represión. En todo caso, os republicanos cataláns temos tanta cousa que partillamos cos cataláns que non son independentistas. A defensa da sanidade pública. Das pensións. O de ser independentista ou non é importante, pero non é o máis importante. Porque ao final o verdadeiramente importante é a percepción que teñamos sobre o funcionalismo da República. Por isto ao goberno español sempre lle dicimos: "Depende de vós que dentro de 10 anos, 5 ou 4, sexamos en vez de 48 por cento, 40 por cento. Non? Depende de vós. Pero eles continúan a falar do problema catalán. Non asumen nen sequer que é tamén un problema español". -Dúas perguntas xa finais. No teu discurso durante o debate, defendiche que Catalunya e o Estado debían practicar agora, na actual fase do conflito, o "diálogo no marco da confrontación". Mais sobre que bases se pode dialogar agora mesmo co novo goberno español? -Home, pódese dialogar sobre todo. A ver. O só feito de que se poda falar sobre se é posíbel procurar unha solución dialogada xa é un avanzo. O día que se alcance -non estamos aí aínda nen moito menos, eh!- un estadío en que as partes se recoñezan como interlocutores a fin e efeito de que cada unha delas poda apresentar propostas, entón teremos alcanzado esa asunción de que é posíbel procurar unha resolución democrática. Que é o que vai facer ERC nesa altura? Pois xa o veremos daquela. -Nese cenario de negociación de ti a ti, con pleno recoñecimento por ambas partes da respectiva lexitimidade, unha Confederación sería un ponto de encontro ou é un cenario a desbotar? -Non o sei, non o sei porque non estamos aínda nesa fase. Non superamos a fase de confronto e conflito. Mentres non se resolva o tema dos presos políticos, as penas serán moi duras, o asunto irá ao Tribunal Europeu de Dereitos Humanos... Non o sei. No discurso do outro día [durante o debate da moción] deixamos dito que nós non protagonizamos unha insurrección, mais si protagonizamos un extraordinario proceso de desobediencia civil e institucional. E dixemos no debate: "Nós nunca imos criminalizar a desobediencia civil". Logo, é seguro que se eles continúan na represión, Catalunya continuará na desobediencia civil. Xa veremos que formas adopta. Desde un día que non paguemos impostos a outras fórmulas, xa veremos, a sociedade catalá irá vendo que meios utiliza para desobedecer civica, democratica e pacificamente. O noso obxectivo é que algún día se alcance unha nova fase do conflito, da resolución negociada. Tanto ten que chegue por mediación internacional ou porque as mentes máis preclaras dos partidos políticos españois, talvez presionados polos poderes económico, digan, e perdoando a expresión, "oes, isto hai que arranxalo dunha puta vez". Pois cando cheguemos aí, cada unha das partes porá as súas propostas sobre a mesa. Que porán eles? A reforma da Constitución? Non o sei. Que porán eles? Un pacto fiscal? Non sei que propostas farán, se é que algún día chegan. E xa veremos cales formulamos nós. Todo é moi incerto, todo é imprevisíbel. En todo caso, para iso aínda falta, infelizmente aínda estamos na fase da confrontación. -Loces un lazo amarelo na lapela da túa americana, tamén o fixeche durante o debate. Non che trouxo problemas isto coa presidenta do Congreso, con Ana Pastor? -Non, eu debo recoñecer que o trato que recebimos da presidenta Ana Pastor é exquisito. Tanto me ten que sexa do PP ou do PSOE. Outra cousa é o papel do PP na mesa do Congreso utilizando a maioría con Cs para bloquear as nosas iniciativas. O que fixeron é moi pouco democrático. Aquí falo como partido político, mais a nível persoal o trato da presidenta debo dicer que sempre foi moi respeitoso. Oxalá se tivesen comportado así outros presidentes da cámara, do PSOE sen irmos máis lonxe. Nota: todas as fotos que acompañan esta entrevista son da autoría de Laura R. Cuba.


Summary: O sindicato lembra que no servizo traballan un cento de mulleres e afirma que a o labor que realizan pode provocar complicacións no embarazo

CCOO denuncia que a mutua Fremap do Porriño négalles o risco de embarazo ás traballadoras do transporte sanitario urxente do 061 en Vigo e no Baixo Miño. O sindicato explica que as mulleres representan ao redor dun cento dos case 300 integrantes do servizo, e lembra que "o traballo nunha ambulancia de urxencia implica a exposición a numerosos riscos, o que pode provocar complicacións no embarazo". "O transporte sanitario urxente accede a zonas de catástrofes, accidentes ou incendios en lugares con materiais perigosos. Tamén transportan doentes que poden supor un risco infecto-contaxioso, como VIH ou hepatite, ou con doenzas psiquiátricas, en estado agresivo ou baixo efectos de diferentes substancias". A isto engade a central que as quendas do 061 son de vinte e catro horas, incluída a nocturnidade, e manipúlanse diferentes cargas, realízanse movementos repetitivos e moitas veces sobre terreos irregulares. Comisións denuncia que, a pesar de saber todo isto, a mutua nega con carácter xeral o risco de embarazo. "Peor aínda, a algunhas traballadoras foilles concedido, pero a outras non, producíndose unha clara discriminación".


Summary: O sionismo naceu como un movemento de liberación e acabou transformado nunha ideoloxía colonial validada en 1947 pola ONU.

O pecado orixinal de Israel é o uso masivo da violencia contra os árabes durante o proceso de fundación do Estado xudeu. Os pioneiros, que se vían a si mesmos como un pobo sen terra, pretenderon atopar en Palestina unha terra sen pobo. Desde logo, alí podía non estar asentada unha nación palestina –de feito, foi despois cando os palestinos desenvolveron o seu nacionalismo, precisamente como reacción fronte ao nacionalismo xudeu–, pero si había poboacións estruturadas e lexitimamente estabelecidas. O pobo elixido actuou pois de acordo cun discurso nacional etnocéntrico que aínda hoxe xustifica a violencia exercida sobre os palestinos. A colonización só adquiriu visos de éxito cando se fixo cargo dela o sionismo socialista. En efecto, foi o idealismo dos kibbutzs o que, coa súa forza identitaria, a súa determinación e mais a súa acción comunitaria, logrou superar as dúbidas morais inherentes á colosal empresa de ocupación; logrou, con outras palabras, lexitimar un proxecto que, doutro xeito, non sería máis que un mero colonialismo. No medio daquela revolta contra a orde mundial capitalista, contra a Europa cristiá e contra a existencia improdutiva do pobo xudeu, os árabes simplemente non foron percibidos. Nos anos trinta do século XX, a violencia entre xudeus e árabes acadou unha intensidade bestial, e os colonizadores decidiron organizarse militarmente. Mentres a shoah arrasaba co xudaísmo europeo, o plan inicial dun crecemento lento e orgánico da comunidade xudía en Palestina substituíuse pola esixencia dun Estado propio, que se viu referendado en 1947 co plan de partición de Palestina acordado na resolución 181 da Asemblea Xeral da ONU, onde se avoga pola creación dun Estado xudeu e outro árabe. Os movementos nacionalistas árabes rexeitaron a resolución. Tras a fundación do Estado de Israel, en 1948, Exipto, Xordania, Iraq, Siria e o Líbano decidiron invadir o país. En resumo, o sionismo naceu como un movemento de liberación e acabou transformado nunha ideoloxía colonial validada en 1947 pola ONU. A historia posterior foi a dun rotundo éxito militar, demográfico e económico. Israel converteuse nunha potencia militar nuclear, gañou as guerras de 1948 e 1956, multiplicou a súa poboación mediante unha inmigración impresionante e desenvolveu unha industria boiante. A lingua hebrea normalizouse e creouse unha escena cultural viva. A nación dotouse de institucións sólidas e converteu o país nun Estado cohesionado e moderno e nunha das democracias sociais máis igualitarias do mundo. Agás, por suposto, para a minoría árabe. A finais do século XIX había en Palestina ao redor de 50.000 xudeus. Actualmente viven en Israel seis millóns e medio, case a metade da poboación xudía do planeta. A taxa de nacementos é a máis alta de todos os países da OCDE. Pero Israel borrou violentamente as trazas árabes do país: expulsou centos de miles de persoas dos seus fogares, destruíu vilas, confiscou terras, impuxo unha nova toponimia. Hoxe segue a negar a existencia da nakba, a catástrofe palestina, e non hai espazo nin para o sentimento de culpa pola inxustiza cometida nin tampouco para a compaixón. Publicidade


Summary: Xosé Chao Rego protagoniza a nova entrega do A Fondo que publicamos no Sermos Galiza 187. Coordinado por Alfonso Blanco, neste número escriben Xaquín Campo Freire, Helena Villar Janeiro, Beatriz García Turnes, Moncho Paz, Baldomero Iglesias, Daniel López Muñoz e Xabi Blanco.

A piques de se cumpriren catro meses desde o seu pasamento, publicamos un A Fondo dedicado á figura de Xosé Chao Rego (1932-2015). Os seus amigos e amigas recuperan a súa pegada a modo de homenaxe ao máis prolífico teólogo e antropólogo que deu Galiza. O monográfico abre co artigo de Xaquín Campo Freire, que repasa a etapa de Xosé Chao Rego en Ferrol e os fitos principais do seu labor, como son a participación no impulso de Encrucillada ou de Irimia, nos coloquios europeos de parroquias ou no grupo "Boa Nova". En "Pepe Chao, mestre", Beatriz García Turnes, profesora de Lingua e literatura galega, comparte coas lectoras e lectores os retallos das clases de Lingua e Literatura con Pepe Chao no IES Rosalía de Castro de Compostela. A escritora Helena Villar escribe neste A Fondo un artigo sobre o compromiso "insubornábel" de Chao Rego co seu pobo. A modo de homenaxe, recupera a importancia da obra Eu renazo galego e dos estudos sobre Prisciliano. A entrevista deste número consiste nunha conversa do xornalista Moncho Paz con Ramón Chao Rego, quen lembra a figura do seu irmán desde a infancia, pasando pola etapa en Ferrol até o afianzamento do seu compromiso con Galiza. "Pepe Chao na causa da dignidade" é a peza asinada por Baldomero Iglesias "Mero", quen nos narra a súa amizade con Pepe Chao e revela o seu traballo por facer realidade a liberación das clases populares nun pobo que se reivindique a si mesmo. O sociólogo Daniel López Muñoz ofrécenos o achegamento en perspectiva política a Pepe Chao. E en "Letanías de gratitude a Pepe Chao", Xabi Blanco, licenciado en Pastoral Xuvenil e Catequética, agradécelle ao protagonista deste A Fondo o seu labor na igrexa galega e universal. [Este A Fondo xa está á venda na loxa]


Summary: O professor dirigirá umha equipa de 13 membros cujo primeiro cometido será "aproveitar as oportunidades que abre o reconhecimento a Carvalho Calero polo Dia das Letras do ano 2020".

Passados quatro anos desde que em 2015 se pujo à frente da associaçom decana do reintegracionismo, o professor de EOI Eduardo Maragoto foi eleito novamente presidente do Conselho da Associaçom Galega da Língua (AGAL), numha assembleia realizada no sábado de manhã no Museu do Povo Galego de Santiago. A assembleia abriu com um discurso do candidato em que realizou um balanço da atividade da associaçom nos quatro anos transcorridos desde que começou o anterior mandato em 2015. Neste período fôrom dados "passos importantes à procura de um discurso mais compreensível pola sociedade galega", afirmou Maragoto, que voltará a presidir AGAL com umha equipa "muito ampliada, com pessoas com ricas trajetórias no tecido associativo galego e diferentes perfis profissionais" como Eliseu Mera, Marcos Saavedra, Romám Vilela, Valentim Fagim, Carme Saborido, Teresa Pilhado ou Graciela Lois. O ano de Carvalho Calero, "um ponto de inflexom" Em relaçom ao programa, este consta de três linhas desenvolvidas em mais pontos. Primeiro, "fortalecer os consensos, internos e externos, e em relaçom à Lusofonia ser o espaço natural da língua de todos e todas as galegas, para além de discrepâncias conjunturais". Por outra bamda, "converter o ano de Carvalho Calero num ponto de inflexom para o diálogo aberto" sobre o relacionamento entre o galego e a língua portuguesa. E, finalmente, "divulgar a vivência reintegracionista como proveitosa", quer do ponto de vista cultural quer do pessoal.


Summary: Nacido en Tebra (Tomiño) en 1936, este escritor e avogado formaba parte da xeración de galeguistas que viviu os anos escuros do Franquismo e que serviu de ponte entre a Xeración Nós e os grupos que viñeron despois. Publicou ensaio, poesía e mesmo teatro e en 1968 foi autor dun Diccionario Galego-Castelán que tivo unha grande importancia durante anos

Xosé Luís Franco Grande faleceu esta noite aos 84 anos de idade. Nacido en Tebra (Tomiño) en 1936, este escritor e avogado formaba parte da xeración de galeguistas que viviu os anos escuros do Franquismo, como el mesmo retratou no libro Os anos escuros. A resistencia cultural dunha xeración, un grupo que exerceu de ponte entre a Xeración Nós e as persoas que viñeron despois. Dende algún tempo sufría un cancro.Traballou como avogado e xefe xurídico de Caixanova, aínda que a súa maior visibilidade pública gañouna a través da literatura e do ensaioEstudou o bacharelato en Vigo, onde coincidiu con Bernardino Graña. Comezou Filosofía e Letras e despois licenciouse en Dereito na Universidade de Santiago. Alí coñeceu a Ramón Lugrís que o puxo en contacto con outros galeguistas. E tamén na universidade foi varias veces galardoado nas Festas Minervais.Traballou como avogado e xefe xurídico de Caixanova, aínda que a súa maior visibilidade pública gañouna a través da literatura e do ensaio, cunha ducia de obras que abranguen mesmo á poesía ou o teatro. Co poemario Brétemas do vieiro gañou con só 19 anos o premio Eduardo Pondal que outorgaba o Centro Galego de Bos Aires. Dous anos máis tarde o seu libro de poemas Entre o si e o non foi galardoado co Premio Nacional de Literatura "Rosalía de Castro". En 1957 a obra de teatro Vieiro choído inaugurou a colección Illa Nova da editorial Galaxia.Ademais, en 1968 publicou en Galaxia o seu Diccionario Galego-Castelán, unha obra que foi reeditada moitas veces ata completar un total aproximado de medio millón de exemplares vendidos. O "Franco Grande" foi unha referencia durante anos, grazas ao seu tamaño máis reducido, como destacaba Xesús Ferro Ruibal neste texto. En 1972 publicou tamén o Vocabulario galego-castelán (1972).Galaxia destaca que Franco Grande tivo un papel "crucial na historia do noso país" e que "a súa desaparición deixa un oco difícil de encher"Especialmente celebrada foi a súa obra Os anos escuros, que constitúe un fenomenal retratro dun tempo, dun país e tamén dunha xeración (a Xeración Galaxia, Xeración das Festas Minervais...), un tempo no que "a cultura serviu como muro de resistencia fronte á represión franquista das reivindicacións de Galicia como cultura e nación con identidade de seu", destaca Galaxia, editorial na que Franco Grande xogou un papel moi importante durante anos.Galaxia vén de facer pública unha nota na que destaca que "a súa desaparición deixa un oco difícil de encher". A editorial sinala que Franco Grande tivo un papel "crucial na historia do noso país" e que "o propio nacemento da nosa Editorial hai 70 anos e os seus primeiros pasos non se poden entender, tampouco, sen o seu traballo entregado e xeneroso".Especialmente celebrada é a súa obra Os anos escuros, que constitúe un fenomenal retratro dun tempo, dun país e tamén dunha xeración "Sen dúbida que unha das nosas máis visibles eivas colectivas é a escasa memoria histórica. Un pobo non pode vivir sen memoria histórica, sen cultivala, sen anovala, sen exercitala. Ningún pobo con boa saúde pode esquecer o seu pasado, tanto próximo como afastado, porque sería o mesmo que descoñecerse, sería carecer no tempo de referencias e de referentes. Sería, ao cabo, un pobo entangarañado", escribía Franco Grande no limiar da obra.Destacou igualmente polas súas numerosas colaboracións en medios de comunicación e pola súa actividade como dinamizador cultural. Por exemplo, participou como fundador da Asociación Cultural de Vigo nos últimos anos da ditadura. Europeísta convencido e moi interesado pola política internacional, xa máis recentemente foi colaborador habitual do IGADI, de cuxo consello reitor formaba parte. Ingresou na Real Academia Galega en 1998 co discurso O antigo réxime nunha familia do Baixo Miño. A Academia publicou tamén unha nota na que destaca que "cultivou a literatura dende moi novo e tamén foi o autor de obras de referencia na divulgación do léxico galego nunha época de grandes carencias nese eido".Xulio Ríos, fundador e Presidente de Honra do IGADI, escribiu hai poucos meses este artigo, no que subliñaba que "Galicia lle debe un retrato a Franco Grande". Ríos destacaba que Franco Grande "é unha das figuras máis relevantes das nosas letras" e sinalaba que "poucas figuras teñen cultivado con tan alta calidade xéneros tan diversos como a poesía, o ensaio, o xornalismo, a crítica, a memoria, etc". "Galicia débelle un retrato a Franco Grande", escribía Xulio Ríos hai uns mesesO artigo acompañaba a publicación de A ilusión da esperanza. De Cabanillas a Xulio Ríos (Galaxia), a última obra publicada por Franco Grande, que facía aquí un compendio de retratos de distintos persoeiros no ronsel do Libro dos amigos oteriano. 49 retratos que "sen querelo, tamén van trazando, coma nunha inesperada silueta a contraluz, a personalidade e a vida de quen escribe", destaba a editorial. "Galicia débelle un retrato a Franco Grande. Aínda que el sempre nos dirá que non", concluía Xulio Ríos.


Summary: Aínda que os cálculos iniciais apuntaban a 40, o número de persoas falecidas nun ataque terrorista en Damasco (Siria) ascende a 60. O Estado Islámico reivindicaría o atentado.

Un duplo atentado que tivo lugar este domingo no mercado do barrio de Al Saida Zainab –o principal núcleo xiíta ao sur de Damasco-- deixou, cando menos, 60 persoas mortas, segundo fontes do Observatorio Sirio para os Dereitos Humanos. O duplo atentado comezou co estoupido dun coche bomba que se atopaba xunto a un autobús con pasaxeiros e pasaxeiras. De contado tivo lugar a segunda explosión, provocada por un terrorista suicida, contra as persoas que trataban de socorrer as vítimas do coche bomba. Al Jazeera informou de que o autodenominado Estado Islámico reivindicou o duplo atentado. O barrio é un bastión dos xiitas, xa que nel se atopa a mesquita que acollería a sepultura de Zaynab ben Alí, neta de Mahoma, e filla do curmán do profeta, a quen os xiítas consideran o seu sucesor. De feito, a mesquita é protexida por Hezbolá. Os datos da ONU elevan a 260.000 as persoas que morreron en Siria nos case cinco anos de guerra. Máis de 12 millóns de sirios e sirias, entre as que se atopan 5,5 millóns de crianzas, precisan de asistencia humanitaria inmediata.


Summary: 'Lenn' (ler, en bretón) nace co apoio de vinte editoras e quer ser unha ferramenta cultural, social e de "reconquista lingüística".

As editoriais que publican en bretón suman forzas para crear unha plataforma común na rede, 'Lenn' (ler, en bretón), que estará lista en outono, informa Nacións citando Le Telegramme. Unha alianza para promocionar a edición nesta lingua celta que, segundo o censo de 2007, ten uns 210.000 falantes. Olier Ar Mong, da Oficina da lingua bretoa, parabenizouse pola iniciativa e destacou o importante paso que supón para este idioma e para a cultura do país. O ano pasado editáronse por volta de 130 obras neste idioma, o duplo do que se editaba a mediados da década pasada. A páxina conterá información sobre os libros, entrevistas aos autores, críticas, referencias literarias e de prensa... O que non poderá facer o usuario é encarregar o libro a través desta web. Será encamiñado a páxinas de editoriais e librarías para así "non danar a cadea do libro". Editorias de obras en bretón: Bannoù-Heol ; Mouladurioù Hor Yezh ; Yoran Embanner ; Keit Vimp Bev ; Preder ; Skol An Emsav ; Editions Sav Heol ; Embannadurioù ; Aber ; Barn ha Skrid ; Minihi-Levenez ; Emgleo Breiz ; Nadoz-vor embannadurioù ; BZH5 Ltd ; Embann Keredol et Ar Gripi Editeurs qui publient occasionnellement ou régulièrement des ouvrages en langue bretonne : Éditions Goater ; Skol Vreizh ; Le Temps éditeur ; Millefeuille ; Dastum ; Coop Breizh eNuméribulle.


Summary: No seu ADN está o que décadas atrás se denominaba cinema de arte e ensaio. A aposta do cinema Numax polos filmes restaurados e polas obras de vangarda -mesturados tamén con estreas recentes- está a dar os seus froitos. En 2016, máis de 30.000 espectadoras e espectadores reuníronse nesta sala compostelá.

Felizmente, o cinema non é só aquilo que oferecen os grandes oligopolios, as majors, norteamericanos. En Compostela un experimento chamado Cinema Numax mostra a viabilidade das ofertas alternativas. En 2016 estreáronse nel máis de 100 filmes que foron vistos por máis de 30.000 persoas, unha cifra que espella o interese social por un cinema alternativo ao mainstream. Numax non é un cinema convencional. É un ponto de encontro de cineastas e tamén unha factoría de novas ideas. Este ano déronse cita nel, na sección Os Ollos Verdes, cineastas de vangarda que impartiron o seu maxisterio baixo o formato de masterclass. Nomes con acreditada reputación internacional como Pedro Costa, Rita Azevedo Gomes, Albert Serra ou Charles Burnett. A iniciativa tivo o apoio institucional do concello de Santiago de Compostela e da área de Cultura da Deputación da Coruña. Alén diso, Numax aposta tamén en provocar a fascinación polo cinema como meio de "transmisión de valores e coñecementos" no mundo do ensino e, destarte, neste 2016 puxo en andamento o programa didáctico Numax na Escola. Baixo o seu paraugas, arredor de 1.000 alunas e alunos estiveron na sala compostelá.


Summary: Concentración diante de Sanidade coincidindo coa segunda xornada de greve.

Persoal do Sergas concentrouse diante da consellaría de Sanidade para exixir a recuperación dos seus dereitos laborais e salariais, suspendidos desde o ano 2010. Unha mobilización que se realizou na segunda xornada de greve no Sergas. A secretaria nacional de CIG-Saúde, María Xosé Abuín, denunciou a negativa do Sergas a negociar o calendario de recuperación deses dereitos e anunciou que "non imos cesar até que a administración asuma a súa responsabilidade, sente na mesa sectorial e recoñeza que temos dereito a ser retribuídos polo noso traballo en igualdade de condicións ao persoal do resto dos servizos sanitarios do estado". Profesionalidade do persoal público No escrito a CIG-Saúde salienta a alta valoración que a cidadanía galega concede á sanidade pública grazas ao bo traballo e profesionalidade do seu persoal. O sindicato entende que non se pode consentir o trato que recibe o persoal do Sergas e agradece a todo o persoal que secundou a greve o apoio a estas demandas malia as presións que sobre eles exerceu a administración a través das xerencias.


Summary: A asociación ASATE de auxiliares técnicos de alumando da Galiza cualifica de "actuación temeraria" que a Xunta estea a derivar este persoal a residencias para traballar con persoas maiores, ao non ter ningunha formación nin experiencia na atención á terceira idade e ao descoñecer os protocolos e as medidas de protección que se deben tomar.

Estase a derivar persoal auxiliar técnico educativo de alumnado con necesidades específicas a traballar en residencias de maiores, "obviando" que estas profesionais "non teñen ningún tipo de experiencia nin titulación específica" para desenvolver o o seu labor nesas institucións e coan persoas da terceira idade, denuncian desde a Asociación de auxiliares técnicas educativas de alumnado con necesidades educativas especiais de Galicia (ASATE). A asociación critica que a Consellaría de Educación puxera a disposición da de Política Social este colectivo profesional para desempeñar funcións que non coñece. "Descoñecemos por completo as características e o funcionamento deste tipo de centros, así como os protocolos básicos e o manexo de equipos de protección", sinalan. Consideran que se nunha situación de normalidade "xa non sería admisíbel esta mobilización do persoal para traballar en residencias debido ao risco que implicaría, sobre todo para as persoas maiores que son atendidas, na situación crítica causada pola pandemia do coronavirus "supón unha actuación temeraria e irresponsábel". Cualifican de "lamentábel" que se recorra a persoal non cualificado para coidar das persoas maiores e enfermas, enviando a auxiliares técnicos educativos "precipitadamente aos focos de maior risco da pandemia onde calquera erro motivado por esta falla de coñecementos e de formación axeitada podería ter consecuencias nefastas, pois este colectivo non ten formación específica en coidados de enfermaría nin en atención a persoas dependentes en institucións sociais, como si posúen outros colectivos profesionais aos que a Xunta da Galiza non parece que teña interese en contratar", sinala ASATE no seu comunicado. Desde a asociación demandan que se fagan públicas as listas de contratación que se elaboraron de forma excepcional por mor do coronavirus e os criterios que se seguiron para confeccionalas. "Todo o persoal susceptíbel de ser chamado para incorporarse a postos distintos do propio e dunha Consellaría allea, debe estar informado do lugar que ocupa nesa listaxe, polo que non é comprensíbel o escurantismo co que se está a realizar esta xestión", sinalan.


Summary: Aliás, os artigos principais céntranse na construción de niños de paxaro e na planificación estratéxica das cidades.

Ademais do Nós Diario e do semanario Sermos Galiza, este sábado retorna aos quioscos o caderno 'Aprender', nunha entrega que pon o foco na globalización alimentaria desde a óptica galega. O tema de apertura é "Cidades intelixentes: planificación estratéxica para a xestión eficiente", onde Manuel Meijide continúa analizando as virtudes e riscos da aplicación da tecnoloxía ás urbes para facelas mellorar. Continuando coa posta en valor da biodiversidade, o educador ambiental Ramsés Pérez propón, ante a inminente chegada da primavera, data na que os paxaros fan o niño, falar de que tipos de niños hai e de como botar unha man ás aves para protexérense. "Niños e caixas-niño" ofrécenos as chaves para comprender e axudar esta fauna que voa. Martin Pawley, da Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, analiza fronte á próxima Semana Santa o que poderemos observar nos ceos, co Carro da Osa Maior como guía para atipar dúas das estrelas máis brillantes do ceo, Arcturus e Spica. Tamén nas páxinas centrais atoparemos a reportaxe "Globalización económica e alimentaria", un texto conxunto de Xavier Simón, David Pérez-Neira, María Montero, Damián Copena e Cooperativa SomosTerranova. A publicación por parte da Área de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo da Guía Didáctica Máis aló do prato serve para situar o foco en comprender o impacto que pode chegar a ter a nosa forma de producir alimentarnos. Por último, é tamén protagonista Diego Ferraz Castiñeiras, divulgador científico nas redes e creador de Naturiza, o traballo de Fernando Groba Bouza e a Federación Hípica Galega. Na parte de artigos de opinión poderás ler "CineEco, o único e máis antigo certame medioambiental de Portugal", unha peza de Juan de Castro, xestor e programador do The Wild Fest; e "Cambio climático", de Diego Ferraz Castiñeiras. No Desde as aulas, recollemos "A docencia compartida, un mundo aínda por explorar". Para gozar de todos estes contidos non tes máis que ir ao quiosque, a libraría ou a nosa tenda online para mercar o Nós Diario deste sábado. Como poderás observar, comezamos a ofrecer algúns contidos baixo pagamento. Iso é porque temos a subscrición ao papel pero tamén unha versión web. Sexa como sexa, apóianos neste ano que comeza!


Summary: Villares non toma nota de dúas cousas nas vésperas do Plenario da Marea deste 17D. Primeiro, que hai un amplo sector que non o quer como candidato nas primarias ao advogar por que os cargos institucionais sexan incompatíbeis cos orgánicos. Segundo, que na asemblea da Marea non se vai elixir nengún cargo de carácter unipersoal, senón só un órgao de dirección colexiado.

Esta sexta feira, Luís Villares -a quen comezan a lle pór a proa desde a Marea Atlántica até Unidos Podemos- mostraba a súa disponibilidade a liderar a confluencia -isto é, a encabezar unha candidatura nas primarias de xaneiro- na eventualidade de que a súa figura serva para "aunar posicións", na esteira do consenso que lle permitiu no seu momento ser eleito candidato á presidencia da Xunta. Ese consenso parece neste momento quimérico para o xuíz en excedencia. O debate previo ao Plenario deste 17 de decembro evidenciouno ao se pór sobre a mesa a existencia, na Coordenadora da Marea, dun amplo sector partidario dunha división de funcións entre o referente parlamentar (que ninguén polo momento cuestiona que continúe a ser Villares) e o orgánico. Mais o asunto non se limita só ao réxime de incompatibilidades: Esquerda Unida e Podemos, as forzas hexemónicas neste momento no seo da Marea, conseguiron impor a súa tese de que nas primarias se elixa só un órgao de carácter colexiado -o Consello da Marea- e non un órgao de carácter unipersoal. Dito doutro xeito, non está neste momento na axenda das correntes hexemónicas da confluencia a elección dunha secretaría xeral ou dun órgao homólogo. Non se albisca no horizonte un primus inter pares. Non está neste momento na axenda das correntes hexemónicas da confluencia a elección dunha secretaría xeral ou dun órgao homólogo Por se ficaban dúbidas ao respeito, esta sexta feira confirmaron esta perspectiva dous dirixentes de peso, o deputado da Marea no Congreso Antón Gómez Reino (Podemos) e o alcalde da Coruña e líder da Marea Atlántica, Xulio Ferreiro. En declaracións á imprensa posteriores a un seu encontro para abordar asuntos da Coruña que podan ter traslación ao Congreso dos Deputados, quer Gómez Reino quer Xulio Ferreiro se posicionaron a prol do que chamaron "lideranzas compartidas". Xulio Ferreiro -cuxo distanciamento de Villares é cada día máis notorio, embora fose o alcalde da Coruña un dos impulsores da candidatura á Xunta do actual portavoz parlamentar- foi máis lonxe do que Gómez Reino ao declarar que a tarefa básica da Asemblea de En Marea é a de decidir "que tipo de organización queremos" e non tanto falar "de persoas concretas". "A xente defende liderados compartillados e En Marea ten que dar resposta a esa demanda da sociedade", dixo Gómez Reino, en tanto que Ferreiro anotou que "as lideranzas colectivas están no ADN da Marea e non deben interpretarse como unha loita polo poder, que non existe". Mesmo no debate sobre "que tipo de organización queremos", as posicións de Luís Villares -co xuíz en excedencia apenas se aliñou Anova, e non toda- áchanse en franca minoría Mais mesmo no debate sobre "que tipo de organización queremos", as posicións de Luís Villares -co xuíz en excedencia apenas se aliñou Anova, e non toda- áchanse en franca minoría. O portavoz parlamentar preconizaba a disolución dos partidos no seo da plataforma e que esta tivese personalidade propia, que fose unha organización de afiliación individual. A xulgar polos textos a debate este 17D a cousa non vai a ir por aí en absoluto. As organizacións políticas manteñen o seu papel, non existen órgaos de carácter unipersoal -que loxicamente terían nunha organización tan plural unha función unificadora do discurso- e tampouco existe stricto senso a figura da persoa militante ou afiliado ao se apostar pola inscrición on line, isto é, polo modelo de participación política internética de persoas inscritas característica de Podemos.


Summary: O TSXG sinala que o Goberno galego vulnerou os dereitos fundamentais da radio ao obrigala a deixar de emitir por ondas. A sentenza recoñece que a Lei do Audiovisual de 2010 lle outorga á emisora comunitaria coruñesa o dereito a contar cunha licenza de FM, que aínda non obtivo pola "inactividade da Administración" A Fiscalía estima que a Xunta vulnera os dereitos fundamentais de CUAC ao impedirlle emitir por FM "Se es un medio implicado cos problemas da túa comunidade acabas tendo problemas, como lle pasou a Cuac"

A Fiscalía estima que a Xunta vulnera os dereitos fundamentais de CUAC ao impedirlle emitir por FM "Se es un medio implicado cos problemas da túa comunidade acabas tendo problemas, como lle pasou a Cuac" Un duro pau á Xunta e moito vento nas velas para CUAC FM e, en xeral, para os medios comunitarios. O TSXG vén de anular a resolución adoptada o pasado mes de febreiro pola Secretaría Xeral de Medios da Xunta de Galicia na que arquivaba o procedemento sancionador que meses atrás lle abrira a CUAC FM, pero na que tamén prohibía expresamente que a emisora comunitaria coruñesa puidese volver a emitir en FM. O Tribunal Superior estima o recurso presentado pola Asociación Colectivo de Universitarios Activos (Cuac) e declara que a emisora, con case 22 anos de historia, ten vixente a garantía temporal de emisión que lle negaba a Secretaría Xeral de Medios mentres a administración competente "non se pronuncie de forma motivada e clara sobre a falta da devandita garantía temporal". O TSXG subliña que a falta do necesario desenvolvemento normativo por parte da Xunta impediu a CUAC FM contar cunha licenza de emisión, un permiso que a radio "non pode obter dada a inactividade da Administración" O ditame lembra que o artigo 32 e a Disposición Transitoria 14ª da Lei 7/2010 Xeral de Comunicación Audiovisual prevén a concesión de licenzas de emisión ás radios comunitarias existentes, algo que as administracións competentes -neste caso a Xunta- deberían ter feito nos últimos oito anos, pero que non fixeron. A normativa audiovisual prevé un período en que os operadores poderán seguir emitindo ata que se regule polo Estado, "prevendo a concesión das oportunas licenzas, sen que se producise aínda a regulación normativa en Galicia". Polo tanto, o TSXG subliña que a falta do necesario desenvolvemento normativo impediu a CUAC FM contar cunha licenza, un permiso que o tribunal destaca que a radio "non pode obter dada a inactividade da Administración". A Secretaría Xeral de Medios infrinxiu "os dereitos fundamentais da persoa" ao vulnerar o artigo 20 da Constitución, que recoñece o dereito da cidadanía á liberdade de expresión A sentenza tamén deixa claro, de maneira contundente, que a Secretaría Xeral de Medios infrinxiu "os dereitos fundamentais da persoa" ao vulnerar o artigo 20 da Constitución, que recoñece o dereito da cidadanía á liberdade de expresión e a recibir e a comunicar libremente información. O TSXG sostén que a Administración autonómica infrinxiu "os preceptos legais que constitúen unha garantía temporal de emisión para a actividade de libre expresión e comunicación de información e de creación e uso de medios de comunicación, neste caso dos servizos de comunicación audiovisual comunitarios". O tribunal sitúase na mesma liña do exposto o mes pasado pola Fiscalía, que emitiu un informe previo no que lle daba a razon á emisora comunitaria e concluía que a Xunta estaba a vulnerar os dereitos fundamentais de CUAC ao impedirlle emitir por FM. A Xunta baseaba o seu ditame na negación da existencia da garantía temporal de emisión que agora o TSXG lle recoñece a Cuac FM O Goberno galego recoñecía que a Lei do Audiovisual se estaba a incumprir e admitía explicitamente que Cuac FM leva máis de 20 anos emitindo na frecuencia modulada de boa fe, sen ánimo de ocultación, e sen recibir advertencia algunha por parte da Administración, que non existen terceiros prexudicados e que carece de ánimo de lucro. Porén, a Xunta baseaba o seu ditame na negación da existencia da garantía temporal de emisión que agora o TSXG lle recoñece a Cuac FM e advertía que esa resolución rachaba "calquera expectativa de Cuac FM para volver a emitir na FM", ameazando con novos expedientes sancionadores en caso de que a radio volvese emitir por ondas. Unha posición que agora o TSXG derruba por completo A sentenza do alto tribunal pode ser recorrida en casación pola Xunta. A asociación que xestiona esta emisora sen ánimo de lucro celebra o contido da sentenza, que recolle unha por unha todas as súas demandas e na que contaron coa representación do avogado Pablo No Couto. CUAC celebrará este mércores unha asemblea na que os seus socios e socias decidirán se a radio volve emitir en FM (103.4), o que parece probable e que, de acordarse, sería efectivo en poucos días.


Summary: A Real Academia Galega de Belas Artes institúe a data para fomentar a práctica, o estudo, e contribuír á salvagarda eá sensibilización das artes e do patrimonio cultural galego.

O 1 de abril será, a partires deste ano, a data na que conmemorar o 'Día das Artes Galegas', unha xornada para a "exaltación, divulgación e promoción da creación en Galiza", segundo a Real Academia de Belas Artes, responsábel da iniciativa. Por que o 1 de abril? Pois en lembranza da mesma xornada do ano 1188, data constatada no epígrafe das limeiras do Pórtico da Gloria e coa que se certifica que aquela é obra dirixida, dende os seus alicerces, polo Mestre Mateo. "Cima da Arte Románica, arte europea por excelencia, pórtico que abre a camiños, que fan de Galiza encrucillada de culturas, e que mesmo sintetiza todas as artes". Areal Academia enfatiza que Galiza "país de creadores, artesáns, músicos, teóricos, profesores, mecenas, marchantes que merecen a celebración dunha xornada para reivindicar a orixe, a orixinalidade, como contribución particular á universalidade. Sirvan as limeiras da Historia das Artes Galegas como pórtico de futuro".


Summary: Facemos recolleita da incidencia nos centros de ensino

A Costa da Morte está sendo unha das máis afectadas nestes momentos pola pandemia. Non hai máis que ver o mapa das novas restricións para comprobalo. Pero como vimos facendo nestes últimos meses, continuamos facendo un par de análises máis profundas cada semana. A día de hoxe aTaxa aproximada de Incidencia acumulada (nº casos / 100.000 habitantes) é a mesma na comarca de Bergantiños que no resto da Costa da Morte. Nunha semana a incidencia en Bergantiños reduciuse á metade, provocando que a taxa global comarcal tamén se reduxese de 436 a 387 casos / 100.000 habitantes. Pero a baixada bergantiñá contrarresta con subidas como a da comarca xalleira, onde, por exemplo, Mazaricos pasou de 16 a 30 casos. Non baixa o caso de Muxía, a día de hoxe o máis preocupante da comarca cunha taxa superior aos 1.000. Por Camariñas tamén subiu lixeiramente por un pequeno gromo no IES Pedra da Aguia polo que unha empresa autorizada está a desinfectar o centro. Ademais, vaise realizar un cribado para os alumnos de 3º e 4º da ESO e está intentándose que se amplíe ao alumnado de 1º e 2º da ESO. Centros de Ensino Os últimos datos dos centros de ensino son do 3 de decembro. Destaca a volta á normalidade no CEIP Fogar, pero preocupan novos focos. Hai un total de 6 aulas pechadas nos centros costeiros, pero temos 13 casos activos menos que hai unha semana. Concello Centro Total Positivos Aulas Pechadas CABANA E.I Municipal A Casa dos Títeres 1 1 CABANA CPI As Revoltas 3 0 CEE E.I. Municipal Vila da Xunqueira 1 1 CAMARIÑAS IES Plurilingüe Pedra da Aguia 6 0 CARBALLO EI As Landras 1 0 CARBALLO CEIP Bergantiños 2 0 CARBALLO CEIP Fogar 9 0 CARBALLO CPR Plurilingüe Artai 2 0 CARBALLO CRA Ponte da Pedra 1 0 CARBALLO IES Isidro Parga Pondal 1 0 CARBALLO IES Alfredo Brañas 3 0 CARBALLO IES Monte Neme 1 0 CARNOTA CEIP Carnota 1 0 CEE CPR Manuela Rial 1 0 CEE CEIP Plurilingüe Eugenio López 2 0 CEE IES Fernando Blanco 2 0 CEE IES Agra Raices 1 0 CORISTANCO CPI Alcalde Xosé Pichel 3 0 MALPICA CEIP Joaquín Rodríguez Otero 1 0 MALPICA CEIP Milladoiro 1 0 MAZARICOS CPI A Picota 1 0 MUROS CEIP Ramón Artaza y Málvarez 2 0 MUROS EI Cativos 1 1 MUXÍA IES Ramón Caamaño 1 0 MUXÍA CEIP Virxe da Barca 10 1 MUXÍA CEIP Os Muíños 3 0 MUXÍA CEIP Luís Seoane 1 1 PONTECESO CEIP Eduardo Pondal 1 0 PONTECESO IES Eduardo Pondal 4 0 SANTA COMBA IES Terra de Xallas 5 0 SANTA COMBA CEIP Barrié de la Maza 3 1 VIMIANZO IES Terra de Soneira 1 0 TOTAL 76 6 Máis novas do COVID 02-12-2020: COVID: Como afecta a nova "desescalada" e a reapertura progresiva da hostalería na Costa. 01-12-2020: COVID: Así está a situación do coronavirus na Costa da Morte. 30-11-2020: A hostalería da Costa da Morte sae á rúa para pedir o seu "rescate Xa!". 27-11-2020: COVID: A Xunta anuncia o peche perimetral de Cee, Dumbría e Muxía. 27-11-2020: COVID: Bergantiños dobrega a curva. 23-11-2020: COVID: A comarca de Bergantiños segue a ter unha taxa de incidencia superior aos 800 casos por cada 100.000 habitantes. 22-01-2020: COVID: A Costa da Morte rexistra 685 casos positivos. 20-11-2020: COVID: Laracha súmase ás restricións da comarca de Bergantiños. 18-11-2020: COVID: Vimianzo ponse en laranxa pero a cousa non mellora en Bergantiños. 17-11-2020: A hostalería da Costa da Morte acode a santiago para pedir un Plan de Rescate Xa. 15-11-2020: COVID: Laracha tamén se pon en Nivel 3. 13-11-2020: A Xunta activa o peche permitral e da hostalería de 6 concellos de Bergantiños. 13-11-2020: COVID nos Centros de Ensino: 99 casos activos e 10 aulas pechadas. 12-11-2020: COVID: Dumbría ponse en cor amarelo; Cee e Santa Comba saen do nivel vermello- 10-11-2020: COVID: Coristanco ponse en vermello. 08-11-2020: COVID: 6 concellos en alerta vermella. 04-05-2020: Carlos do Celme Café: "Xa nos mataron en vida". 03-11-2020: COVID: Malpica tamén se sitúa en Nivel 3 de Alerta sanitaria. 02-11-2020: COVID: 13 concellos xa afectados na comarca. 30-10-2020: Vimianzo, primeiro concello costeiro que sofre o peche perimetral. 28-10-2020: COVID: 10 concellos afectados, 45 positivos en centros de ensino, e 4 hospitalizados no HVdX 26-10-2020: COVID: 9 Concellos xa afectados; A Laracha, Carballo, Muros e Vimianzo en nivel 3.


Summary: A eurodeputada do BNG quere saber se existe realmente un impedimento da UE para a construción desa infraestrutura, tal e como sinalou aínda recentemente Alfonso Rueda sen estabelecer ningunha comunicación formal coa Comisión Europea.

A eurodeputada nacionalista Ana Miranda presentou unha iniciativa parlamentar perante a Comisión Europea "para facer a consulta formal que a Xunta tiña que ter feito hai meses" en relación ao dique flotante de Ferrol. A formación frontista pretende que o comisario de Competencia, Joaquín Almunia, informe de se existe "algún impedimento da UE" para a construción desta infraestrutura. O conselleiro de Presidencia, Alfonso Rueda, admitiu "sen rubor" que o Goberno galego non estabelecera contacto ningún coa Comisión Europea en defensa do dique "dando por boa a versión de que existe un veto da UE", queixouse Miranda nunha rolda de imprensa realizada esta segunda feira canda a responsábel comarcal do BNG en Ferrolterra, Mercedes Tobío, en que informou de que a iniciativa presentada perante a Eurocámara "formula dúas cuestións chave a Almunia". Dunha banda, solicítase que a Comisión Europea sinale se existe algún impedimento na normativa comunitaria para as obras do dique flotante. Da outra, reclámase que a mesma institución se pronuncie sobre se esta infraestrutura pode considerarse unha axuda de Estado contraria á normativa comunitaria. Aliás, Miranda pediu tamén unha reunión co comisario da cal fará parte unha delegación de traballador@s de Navantia-Ferrol para que lle transmitan de primeira man a relevancia do proxecto para o estaleiro galego. Sobre esta última cuestión pronunciouse Mercedes Tobío, quen criticou o desleixo dos distintos gobernos estatais con Ferrol ao manter o veto á construción civil até 2015 aínda despois do documento de resposta emitido pola Comisión Europea en 2005, cuxo artigo 17 sinalaba que a prohibición podería ser negociada de apareceren circunstancias excepcionais. "Que maior excepcionalidade que a crise que vive a comarca?", concluiu a nacionalista.


Summary: Publicarase un novo "clásico universal ilustrado"

"Á literatura galega fáltalle algo cando non se poden ler en galego obras cumio das letras universais", reivindica Aira Editorial. Esta premisa levou a empresa a pór en marcha unha campaña de mecenado para axudar, e acompañar, a publicación na nosa lingua dun "clásico universal ilustrado por un artista de recoñecido prestixio e cunha nova tradución". A obra escollida para este 2020 responde á literatura xuvenil xaponesa. Unha noite no tren da Vía Láctea publicarase en versión galega traducido por Gabriel Álvarez, cunha escolma dos relatos de Kenji Miyazawa. Converterase así no terceiro título da colección, seguindo a Vidas imaxinarias, de Marcel Schwob (2017) e Frankenstein ou o Prometeo moderno, de Mary Shelley (2019). Aínda que a obra de Miyazawa foi escasa e gozou de pouca atención, os seus contos e poemas son hoxe en día lidos e apreciados tanto no seu país de orixe coma no resto do mundo. Ihatov, o nome do universo máxico que creado polo autor, nutrirá axiña a nosa literatura. A editora valora como fundamental traer máis traducións, "de libros novos e vellos, de clásicos e de autores pouco coñecidos", pois algo que observa como imprescindíbel para que as "letras galegas brillen como merecen". Librarías e particulares No mecenado poden participar persoas particulares ou librarías. As primeiras achegan 60 euros de maneira anual, co límite de que só poden ser 100. Desta volta, xa chegaron á metade, sumando 50 achegas. Para as librarías non hai un número máximo, cunha subscrición de 100 euros poden acceder a distintas vantaxes.


Summary: Como unha "acción colectiva" definen o ingreso en Escena Galega de catorce compañías de teatro e danza entre as que se atopan Voadora, Chévere, Il Maquinario ou Inversa Teatro. Nunha situación que definen como "crítica" trazan unha estratexia para "reconstruír o sistema escénico galego".

Chévere, Voadora, Pisando Ovos, Il Maquinario, Redrum, Inversa Teatro, A Panadaría, Borja Fernández, Artesacía, Aporía escénica, Funboa Escénica, Bocaberta, Lamacana e Traspediante decidiron formar parte de Escena Galega ao tempo, nunha "acción colectiva" que definen como un "fito na traxectoria do teatro galego" de cara á confluencia teatral. Afirman querer sumarse así "ao pulo das mareas cidadás que están revolucionando o panorama teatral galego". A acción responde á que cualifican como "crítica" situación do sistema escénico galego, cun modelo de subvencións "obsoleto e inoperante", continuos recortes e o desmantelamento da Rede Galega de Teatros e Auditorios. "Por tanto, para reconstruír o sistema escénico galego, dar respostas fronte á crise e dotarnos dunha cultura viva, participativa e con futuro, comezamos por fortalecer o espazo asociativo profesional", afirman, nun comunicado pendurado na páxina de algunhas das compañías no que anuncian a vontade de "cociñar proxectos ilusionantes en común". Nova directiva e convocatoria Confían en aproveitar a oportunidade dos novos gobernos municipais e deputación para "levar adiante as políticas necesarias para superar a crise que o goberno da Xunta foi incapaz de deseñar e xestionar". Escena Galega, que agrupa a grupos de teatro, danza, circo e títeres, suma agora 33 compañías. A recén nomeada directiva composta pola presidenta de Escena Galega, Belén Pichel (Abrapalabra); a vicepresidenta, Merce Castro (Eme2); o secretario, Xoque Carbajal ( Malasombra); o tesoureiro: Tatán Cuña (Tanxarina); e os vogais Xesús Ron (Chévere), Areta Bolado (A Panadaría) e Artur Trillo (Talía) convocan a unha roda de prensa en Compostela esta terza feira -Teatro principal ás 11.30 horas- para presentar os seus obxectivos e a estratexia que deseñan para acadalos. Entre os fins que se marca Escena Galega está "reconstruír o sistema escénico galego e sacalo da súa crítica situación actual, plantexar un novo modelo de subvencións e abrir novas dinámicas de traballo entre as compañías".


O asunto Baltar é o último test coñecido para medir a solvencia democrática do PP. A sobreactuación retórica que está utilizando Mariano Rajoy no conflito catalán desaparece cando os valores e as consideracións éticas deben ser aplicadas ao virrei ourensán. A sobreactuación retórica que está utilizando Mariano Rajoy no conflito catalán desaparece cando os valores e as consideracións éticas deben ser aplicadas ao virrei ourensán. A coartada das responsabilidades xudiciais xa é un clásico no argumentario que manexa habitualmente o partido que hexemoniza a Xunta e a deputación de Ourense. O fiscal que recibiu a denuncia do intercambio de sexo por traballo na institución provincial xa dixo que non tiña présa. Que se vai tomar a cousa con calma. O vello Baltar xa coñece ben esa actitude lenta da xustiza que opera no seu territorio. O problema, para o fillo, non son os prazos legais senón as urxencias políticas. Se as gravacións aportadas pola muller denunciante non son retiradas, non hai dúbida sobre o expreso recoñecemento que se fai nas mesmas a respecto das lóxicas clientelares que rexen na deputación que veñen usufrutuando os membros do clan Baltar. Mais alá dos eventuais ilícitos penais, é indiscutíbel unha práctica que resulta incompatíbel coa decencia esixíbel a un cargo público. A dimisión non é unha opción:é o menos que se pode pedir a un representante político que administra recursos públicos e que prometeu cumprir a letra e o espírito que dimana dos textos básicos que sustentan o sistema democrático. Pero é que ademais, X.M. Baltar e o PP cometeron a grave provocación de boicotear –coa súa inasistencia- o pleno extraordinario que debía debater o comportamento do presidente da deputación. Semellante conduta fica fóra de calquera parámetro de normalidade institucional. Coloca ao dirixente do PP nunha rebeldía práctica fronte ás súas obrigas como gobernante. Feijóo está escribindo unha páxina penosa; no canto de promover a renuncia de Baltar, preferiu desprazar a responsabilidade á muller que fixo público o sucedido Neste asunto, Núñez Feijoo está escribindo unha páxina penosa. No canto de facer uso da súa autoridade e promover a renuncia de Baltar, preferiu botar man de burdos xuízos exculpatorios que desprazan a responsabilidade á muller que fixo público o sucedido. Se o presidente da Xunta non quere actuar por medo a que a familia Baltar monte un partido en Ourense que lle reste votos nas vindeiras campañas electorais, está demostrando a fraxilidade das súas conviccións e os limites do seu pretendido liderado no partido. Se ademais de todos os casos de corrupción coñecidos, X.M. Baltar come o turrón como presidente da deputación de Ourense, o PPdG perderá definitivamente a súa credibilidade política. E o corpo social da provincia deberá demostrar, nas urnas, cal é o estado da súa saúde moral. Ninguén poderá alegar ignorancia.


Summary: O Servizo Galego de Saúde (Sergas) publica os datos recollidos para este domingo, onde se reflicte unha baixada no número de novos casos pero a cifra de defuncións aumenta en cinco.

Os contaxios diarios por mor da Covid-19 redúcense en case un cento, por segunda xornada, até situarse nos 457 positivos. Isto débese, de modo importante, ao descenso producido nas áreas sanitarias de Vigo, de Pontevedra-O Salnés e de Compostela-Barbanza. Non obstante, na zona hospitalaria da Coruña-Cee, de Ferrol, de Ourense e de Lugo producíronse leves subidas nos seus totais. Tamén continúan á alza as vítimas mortais da Covid-19, nesta xornada a cifra sitúase en 1.137,o que implica cinco novos falecementos, dos que un estaba relacionado coas residencias de anciáns. Segundo os datos deste domingo emitidos pola Consellaría de Sanidade, con cifras reunidas até as 18 horas do sábado, a área da Coruña-Cee convértese no principal foco de Covid-19 con 125 novas infeccións detectadas, 15 máis que un día atrás. Nun contexto de ascenso de casos sitúanse tamén as áreas de Ferrol, que chega aos 51 positivos diarios, 16 máis que o sábado, e Ourense, que se pon nos 40 positivos, seis máis que na xornada anterior. Pola súa parte, a área sanitaria de Lugo mantense estábel con 56 positivos, sumando unicamente un novo caso desde o cómputo de onte. A cara oposta desta situación é agora a área sanitaria de Vigo, a segunda en canto a infeccións en 24 horas, ao caer en más do dobre e colocarse nas 80 persoas contaxiadas, 91 menos respecto do sábado. Tamén baixou a cifra de contaxios na área de Pontevedra-O Salnés, con 51 novos contaxios rexistrados, 36 menos que na véspera, e na de Compostela-Barbanza, con 54 novos casos, 15 menos. O datos de Sanidade reflicten que até o momento se realizaron un total de 847.998 PCR na Galiza, o que implica que en 24 horas se fixeron 7.131 tests. De todas elas, 6,8% deron un resultado positivo, polo que, a pesar do descenso, aínda nos situamos por riba de 5% que marca la Organización Mundial de la Saúde (OMS) para dar por controlada la pandemia. Todas as áreas sanitarias a excepción da de Compostela-Barbanza (con 4,3%) superan este límite. A de Ferrol rexistra a maior positividade, que se dispara a 20,8%, e séguena Lugo (8,9%), A Coruña-Cee (8,2%), Vigo (5,8%), Ourense (5,8%) e Pontevedra-O Salnés (5,7%). En canto ao total de persoas que a día de hoxe seguen a padecer a enfermidade, a cifra baixo en 150 pacientes, situándose en 8.828. A caída produciuse en todas as áreas sanitarias agás na de Ferrol, onde subiu en 14 pacientes situándose nos 675. A área coa maior cifra de casos activos é a de Vigo, que este domingo notifica 2.320, 68 menos que o sábado. Tamén anotaron descensos as áreas da Coruña-Cee, con 1.842 (con 12 pacientes menos); e Pontevedra-O Salnés, con 1.235 (con 7 enfermos menos). Tamén baixou o total de pacientes de Covid-19 en Lugo, até os 1.117 (o que supón 22 menos); en Compostela- Barbanza, que se sitúa en 975 (un total de 30 pacientes menos); e en Ourense, que rexistra 664 casos activos (é dicir, 25 casos menos).


Summary: A sexta edición dos Premios Martín Códax da Música comeza. Até o 17 de marzo, a organización do certame acepta propostas e proxectos que, en 15 categorías, poden inscribirse na web www.premiosmartincodaxdamusica.com. "O certame continúa construíndo pontes para tratar de unir a todas as familias musicais galegas", afirma o voceiro de Músicas ao Vivo, Xabier Mera.

Pop e indie, rock, blues e funk e soul, metal, canción de autor, músicas urbanas, reggae e ska e mestizaxe, electrónica, música clásica, jazz e músicas improvisadas, música tradicional e folque, músicas do mundo, música infantil, orquestras e músicas de verbena, e coros e música vocal son os apartados aos que poderán optar proxectos musicais galegos. Ademais, os premios Organistrum distinguirán a industria -sala, festival e espazo de comunicación-, e haberá un galardón honorífico. "Ademais de ser a gran festa da música galega será un acto onde se reivindiquen as demandas do sector", sinalou Mera, de Músicos ao Vivo, asociación impulsora duns premios apoiados polas adegas Martín Códax, por Agadic (Xunta de Galiza), polo Concello e mais pola Deputación de Pontevedra. Esas reivindicacións, engadiu, teñen a ver coa dignificación e profesionalización, coa preocupación polo reiterado incumprimento da lexislación laboral, ou coa problemática da nova lei de espectáculos e o seu traslado ao ámbito municipal. O proceso dos Martín Códax arrinca a partir dos músicos e músicas inscritas -de maneira libre e gratuíta- até o 17 de marzo. A partir daí, unha primeira rolda de votacións dos socios e socias de Músicas ao Vivo determinará tres finalistas por categoría. Un xurado decidirá quen se fai coa distinción. Formarano un xornalista, un representante das salas, un representante da industria musical, un representante do ámbito da formación musical e tres músicos ou músicas. O mencionado Premio Honorífico decidirao a asemblea de Músicas Ao Vivo. As e os finalistas faranse públicos o 24 de abril, na chamada Festa de Nomeados, nas Bodegas Martín Códax. A gala final, dirixida polo dramaturgo Quico Cadaval e presentada polas poetas Aldaolado, será o 8 de maio no Pazo da Cultura de Pontevedra. "Estes premios son necesarios para evidenciar a riqueza, versatilidade e calidade do sector musical en Galiza", dixo a directora de mercadotecnia de Martín Códax, María Garrido, para a que resulta "tremendamente interesante o formato colaborativo entre a asociación, as institucións públicas e a empresa privada". Nas cinco edicións anteriores, os Martín Códax premiaron 75 proxectos musicais e 12 industriais. Participaron un total de 2.223, 2.005 musicais e 218 industriais.


Summary: O templo parroquial de Labrada contén un conxunto de pinturas murais, posiblemente do século XVI, descubertas nos anos noventa e que corren perigo polo efecto da humidade.

A igrexa parroquial de Labrada, en Guitiriz, non tiña gran sona até os anos noventa. Do templo románico, reconstruído no século XVIII, nin daba conta manual ningún nin guía turística e non recibía visitantes de fóra da parroquia. Pero iso cambiou cando, ante o deterioro experimentado pola cal das paredes que fora aplicada no século XVIII, procedeuse a retirar esta capa que cubría a pedra orixinal do templo. Daquela apareceu un amplo conxunto de frescos murais, aseguran que do século XVI, e dun gran valor, que comezou a atraer a atención de visitiantes e investigadores Porén, dende entón pouco se fixo para asegurar a súa conservación. A veciñanza e o párroco de Labrada xa elevaron hai dous anos unha voz de alarma ante o deterioro que, principalmente por mor da humidade e das filtracións de auga, comezaban a experimentar as pinturas. Agora, de novo, o párroco Luís Ángel Rodríguez Patiño vén de iniciar unha campaña, a través dunha petición en change.org, para demandarlles ás administracións, en concreto ao Ministerio de Cultura e á Consellaría de Cultura, que interveñan para salvar este patrimonio. A campaña reclama tamén que as pinturas murais sexan declaradas Ben de Interese Cultural (BIC). Rodríguez Patiño asegura que "as nosas pinturas murais están moi malferidas, polo que se non se lles axuda axiña, imos quedar sen elas". A primeira fase da actuación proposta por un equipo técnico e que se require ao Ministerio de Cultuira consistiría na colocación dun canalón perimetral ao tellado do templo que recolla as augas da superficie do mesmo e a escavación dunha gabia perimetral externa acaroada aos muros da igrexa que permita a evacuación das pluviaus e evite o ascenso da humidade dende o solo vexetal ao interior dos muros. Así mesmo, tamén propoñen o arrexuntado das pedras que conforman os muros e a escaleira con morteiro de cal para evitar as filtracións ao muro sur onde se atopan as pinturas máis danadas pola humidade. As pinturas son de estilo renacentista, pero con influencias do estilo gótico hispano-flamenco do século XV. Entre elas, destaca unha representación do inferno, na que un conxunto de diaños cociñan as almas dos pecadores dentro dunha gran pota, mentras que outros condenados agardan o seu castigo. Tamén hai representacións de Santiago Matamoros, Santa Margarida, San Xurxo, San Cristovo, do martirio de San Sebastián, do bautismo de Cristo ou de San Xoán Bautista. O párroco xa interpelara a favor destas pinturas hai dous anos. Daquela, o arquitecto técnico José Luís Míguez e o técnico en patrimonio cultural Mario César Vila, puxéronse en contacto con Rodríguez Patiño para concertar unha visita ao interior da igrexa que realizaron en setembro do 2012 onde comprobaron que o posible problema sería a humidade do muro sur da igrexa provocada polo efecto das augas pluviais. Rodríguez Patiño denuncia a "falta de protección" destas pinturas facendo referencia ao artigo 46 da Constitución Española sobre a garantía de conservación e promoción do enriquecemento do patrimonio histórico, cultural e artístico dos pobo de España e dos bens que o integran por parte dos poderes públicos.


Summary: Desde o Hospital Lucus Augusti de Lugo advirten que a media de idade dos pacientes críticos descendeu. Agora, sitúase entre os 40 e 60 anos.

A xefa da Unidade de Coidados Intensivos do Hospital Universitario Lucus Augusti (HULA), Ana Ferreiro, alertou de que os ingresos en UCI por mor da Covid-19 afectan cada vez máis a xente "nova", sobre todo a persoas de entre os 40 e os 60 anos. Ferreiro revelou que hai dous días, no servizo, estaban "entusiasmados porque chegamos á UCI e non había ningún caso Covid, o que che dá unha sensación de alivio, dun alivio ficticio porque realmente durou moi pouco tempo". Neste momento son dous os doentes cunha PCR positiva que permanecen nesta unidade do HULA, dun total de seis pacientes hospitalizados con coronavirus. E son, dixo en relación cos pacientes críticos, "xente nova". "Por iso insisto moito na necesidade da vacinación, porque a franxa de 40 a 60 anos é a de maior afluencia de xente que se contaxia nestes momentos", acreditou a médico lucense. Ingresos máis espazados Ana Ferreiro incidiu en que durante 24 horas non ingresou na UCI ninguén, algo que "non ocorría desde había moito tempo" no hospital de Lugo. Con todo, a xefa da UCI asume que "isto non se acabou". "Estamos, iso si, mellor e máis desafogados". Nada que ver, relacionou, coa terceira onda, "que foi como un tsunami con tres ou catro casos cada noite". "Agora estamos mellor, cun enfermo que pode ingresar cada tres días", precisou. Ferreiro puxo especial énfase en que "nos últimos quince días os ingresos foron a menos, mesmo demos o alta a algún enfermo que estivo dous meses e medio" na UCI. E volveu a insistir en que cada vez son máis os casos de contaxios entre xente "nova", de entre "40 e 60 anos".


Summary: O plan quere que as rías opten a fondos da Unión Europea.

O BNG presentou onte unha proposta para que as rías galegas opten á captación de fondos europeos de recuperación. A líder da oposición na Galiza e portavoz do Bloque, Ana Pontón, fixo público desde a Coruña o proxecto Next Generation para a rexeneración produtiva das rías, cun investimento de 1.096 millóns de euros. Pontón salientou que se trata "dun proxecto de país que beneficiará a economía real, un sector produtivo estratéxico e de enorme repercusión en termos de emprego e de cohesión social de norte a sur". A proposta do BNG ten como obxectivo "a recuperación integral dun ecosistema único, xerador de riqueza e de emprego", e recolle actuacións en tres áreas: rexeneración e recuperación ambiental, investigación científica e dixitalización, comercialización, e transformación do sector produtivo derivado das rías. A nacionalista avanzou que levará a proposta á comisión parlamentar de reactivación económica e social para recoller o apoio das outras forzas. Trátase, indicou, dun proxecto en consonancia coas políticas definidas pola UE para obter fondos de recuperación. En concreto, encaixa en tres liñas prioritarias para acceder ás axudas: conservación e restauración de ecosistemas e da súa diversidade, preservación do espazo litoral e dos recursos hídricos e transformación e dixitalización da cadea loxística do sistema agroalimentar e pesqueiro. "O obxectivo é conseguir a recuperación ambiental integral e produtiva das rías para crear riqueza e emprego de calidade no complexo mar-industria. Todo acompañado da investigación científica oportuna e da transformación, dixitalización e comercialización da actividade marisqueira, e desde a colaboración público-privada", explicou. Next Generation supón para o Estado 72.000 millóns e o BNG demanda que a Galiza reciba un mínimo de 12.600 millóns, que teña a xestión directa dos fondos e que as axudas cheguen ás pemes e aos sectores máis afectados, e non ás empresas do Ibex-35.


Summary: A Administración autonómica "centraliza" a retirada de niños, que hoxe en día depende de varios sistemas e métodos diferentes segundo o concello onde se localicen

Nove anos despois da chegada da avespa velutina, a Xunta "centralizará" a loita contra ela, asumindo por fin unha vella demanda dos expertos e dos principais colectivos afectados por unha praga que non para de espallarse por Galicia, practicamente colonizada. A expansión da avéspora asiática non se detén desde que en 2011 se avistasen os primeiros exemplares dun insecto que provoca a redución da biodiversidade --sobre todo pola grave afectación nas abellas--, causa serios prexuízos económicos no sector apícola e froiteiro e crea riscos de picaduras, así como inseguridade cidadá.Malia que ao ano retíranse uns 25.000 niños --poucos menos de 600 retiráranse en 2014, por exemplo--, a Asociación Galega de Apicultura (AGA) advirte de que son 100.000 os que podería haber por toda Galicia dunha avespa velutina que, en maior ou menor medida, é un problema enquistado e cada vez máis estendido. O problema que empezara na Mariña e no Ortegal con dureza afecta agora todos os concellos galegos, con especial impacto en toda a costa e no interior das provincias da Coruña e Lugo. A Xunta centraliza a retirada de niños de vespa velutina, que a tal hora realízase con catro sistemas diferentes segundo o concello onde se localicenNa actualidade, existen catro sistemas distintos de retiradas de niños de velutina dependendo de onde se localicen: 124 municipios colaboran coa Xunta e actúan cos seus propios medios ou os cedidos pola Administración autonómica, noutros 106 son os GES (Grupo de Emerxencias Supramunicipal) os que fan esa tarefa, mentres que en 22 da Rede Natura encárgase Medio Ambiente e noutros 61, Medio Rural. Agora, a Xunta, en colaboración cos concellos, porá en marcha un plan global co que "centralizar e sistematizar" a retirada de niños, poñendo fin ao "cuádruplo sistema" existente e liderando a resposta que levan anos reclamándolle apicultores, municipios e expertos. Así o explicou o vicepresidente da Xunta, Alfonso Rueda, e o vicepresidente da Fegamp, Alfonso Villares, que presentaron este mércores a iniciativa.Explicárono tras unha xuntanza entre as administracións locais e a autonómica para tatar o fondo de acción local do vindeiro ano, que chegará aos 136 millons de euros. Do total de 23 millóns que en 2020 terá o fondo adicional, que se destina a competencias e finalidades concretas dos municipios, 1,5 serán destinados a este plan contra a velutina, ao que a Xunta achegará outros 800.000 euros ata completar 2,3 millóns. "Este cuádruplo sistema pode dar problemas de resposta", admite Alfonso RuedaO obxectivo, segundo Rueda, é dar "unha resposta global" ao problema e "centralizar o sistema de recollida" e eliminación de niños, establecendo parámetros e tempos equitativos. Xa que logo, intentando rachar cun sistema no que particulares, concellos, empresas privadas e distintos niveis da administración autonómica seguen o seu propio método. "Este cuádruplo sistema pode dar problemas de resposta", recoñeceu Rueda, que asumiu como "elevado" o número de niños que se localizan, o que require unha resposta "homoxénea". No que vai de ano, segundo o vicepresidente da Xunta, retiráronse xa 15.000 miños e hai 10.000 pendentes de ser retirados. O obxectivo do plan, que prevé estar en funcionamento en 2020, é establecer uns criterios "homoxéneos" de actuación, tanto no que ten que ver cos tempos como no procedemento, así como que exista unha única entidade que se encargue en toda Galicia de retirar os enxamios. Agora a Xunta decidirá se se fai a través dunha encomenda de xestión, cunha licitación ou mediante unha empresa colaboradora. O vicepresidente da Fegamp, pola súa banda, gabou a coordinación das administracións e confía en que se "minimice o impacto" da velutina, polo que apostou por que o novo sistema "funcione canto antes".


Summary: "Dálle maxia" é o novo espectáculo do Mago Antón que se presenta o 29 de decembro na Casa da Cultura Poeta Manuel María de Foz. Antón recupera ao popular Facundo, moi crítico cos tempos que vivimos.

Os tempos están para que Facundo regrese e fale claro. O popular moneco ao que lle daba vida o Mago Antón regresa ao seu espectáculo para falar alto e non calar diante da morea de cousas do noso tempo coas que non concorda este vello retranqueiro que levaba tempo sen aparecer nos escenarios. O regreso será en Foz, na Casa da Cultura Poeta Manuel María onde o próximo 29 de decembro o Mago Antón presentará o seu novo espectáculo "Dálle maxia", nun acto organizado pola Asociación Cultural Pomba do Arco e que levará a distintas comarcas galegas ao longo de 2014. En "Dálle maxia", Antón ofrece novos trucos que incorpora ao seu repertorio e sube ao escenario acompañado doutros cinco magos, nunha proposta colectiva que dá idea da altura que as artes máxicas acadan no país. Canda eses novos números que sorprenderán ao público, Antón mantén outros que lle deron a fama e popularidade que posúe, alén do agardado regreso de Facundo, personaxe que perdura na memoria colectiva porque conseguiu na súa vida, xa longa, unha singular relación afectiva co público. Farruco regresa e promete falar converténdose, máis unha vez, en analista crítico e satírico da nosa actualidade.


Summary: O Centro Galicia de Bos Aires, sede da emblemática obra de Castelao, aclara que "está a desenvolver as xestións necesarias" para un "préstamo" por seis meses" e que a chegada da obra que anunciou a Xunta "depende da autorización das autoridades arxentinas para a súa saída transitoria do país" A chegada da emblemática obra pon o foco no valor do patrimonio da emigración

A Xunta anunciou o pasado martes que chegara a un acordo co Centro Galicia de Bos Aires para que o emblemático óleo A derradeira leición do mestre, de Castelao, viaxe a Galicia a finais de ano para unha exposición sobre o autor rianxeiro na Cidade da Cultura. O cadro, que permanece nese centro bonaerense da emigración galega, sairía por primeira vez da Arxentina logo da negociación "iniciada polo conselleiro de Cultura Román Rodríguez" durante a súa viaxe á cidade a principios de ano e a cesión temporal materializaríase "a mediados do vindeiro mes de febreiro coa sinatura dun convenio". Agora, o Centro Galicia achega unha "aclaración" sobre os termos dunha negociación aínda vixente e pola que esta entidade da emigración galega "está a desenvolver as xestións necesarias" para que a obra de Castelao poida verse uns meses durante o último cuatrimestre de 2018 no Gaiás en Compostela. Hai xa, segundo aclara a entidade, un "compromiso adquirido" co conselleiro Rodríguez durante a súa vistia a Bos Aires para un "préstamo" da obra que "sería por seis meses". Con todo, a decisión definitiva "depende" aínda "da autorización das autoridades arxentinas para a saída transitoria do país" deste cadro que sería cedido "temporalmente". A cesión temporal da obra sería "por seis meses" e "depende da autorización das autoridades arxentinas para a saída transitoria do país" A derradeira lección do mestre converteuse en símbolo do sufrimento pola represión fascista en Galicia e da loita pola liberdade e está considerado o Gernika galego, un óleo de 2 metros de alto e máis de 130 centímetros de ancho baseado na estampa número 6 do libro Galicia Mártir de Castelao e na que se amosa un mestre asasinado ante dous rapaces que se laian conmocionados. Tal e como explican desde o Centro Galicia, Castelao pintou e doou esta obra de grandes dimensións "especialmente para a conmemoración do noveno aniversario do fusilamento de Alexandre Bóveda, realizado no Salón de Actos do Centro Orensano de Bos Aires o 17 de agosto de 1945". Esa foi unha das entidades que deron orixe ao Centro Galicia de Bos Aires e que "hoxe forma parte do seu patrimonio indiscutible". A obra, xunto con outros elementos persoais de Castelao como a súa mesa de traballo, a súa máquina de escribir, unha máscara mortuoria e outros documentos persoais, poden verse no salón co seu nome que o Centro Galicia de Bos Aires ten no terceiro andar da súa sede social. O Centro Galicia asegura que esta iniciativa de ceder a obra temporalmente ao país "enmárcase" no seu traballo "a prol da defensa e da divulgación da identidade e a cultura de Galicia e da realidade dos seus cidadáns asentados en Arxentina, como parte dunha comunidade máis ampla que conforma unha Galicia Universal". Ademais, os seus dirixentes destacan que "hai coincidencia" coa Consellería de Cultura na "importancia de achegar a través desta pintura emblemática a realidade dos galegos que viven no exterior, considerando o patrimonio da emigración, parte fundamental e indisoluble do acervo cultural do pobo galego". O Centro Galicia aclara que o cadro "forma parte do patrimonio indiscutible" da institución Desde o Centro Galicia aclaran que conservan A derradeira leición do mestre "como herdanza do patrimonio xerado na Galicia Ideal albiscada por Castelao para a memoria das galegas e galegos do mundo e como bandeira dunha identidade propia que, desde unha mirada poliédrica, inclúa a historia, a perspectiva e a realidade da diáspora que non da as costas ás súas orixes nin esquece os seus costumes, que os fai convivir e os incorpora aos das nación que os acollen". A obra, como engaden, está dispoñible para a visita ao público en xeral, previa combinación de data coa institución, "porque é o mellor xeito de custodiala e velar pola súa seguridade e conservar o patrimonio cultural coa referencia ao seu tempo para achegalo ás xeracións futuras co seu valor intacto". Ademais deste cadro de Castelao, o Centro Galicia de Bos Aires posúe unha importante pinacoteca con sinaturas como Luís Seoane, Laxeiro e Colmeiro, entre outros


Summary: O calzado é unha das pezas máis importantes da vestimenta. Ademais da estética importa a saúde, e diso sabe moito Xosé Ramón Laia, que leva 35 anos facendo zapatos de maneira artesanal desde o centro de Melide. Os seus modelos son moi apreciados e agora mesmo saben deles en países tan distantes como Australia, Canadá ou Alemaña. O seu obradoiro, situado no camiño de Santiago, forma parte da ruta turística municipal como un dos poucos lugares que manteñen a tradición deste antigo oficio.

Comecei de neno. Ao saír da escola traballei uns cantos anos nunha zapataría da vila e en 1986 montei o meu propio obradoiro de reparación de calzado, bolsos e carteiras. Ademais fixen algún curso de zapataría e coiroplastia en Monforte de Lemos nos anos 90 para perfeccionar. Que é o máis importante nun zapato? A calidade. Empregamos coiro de curtido vexetal, con codia de árbore e con forros de ovella para o interior. Ademais todos levan soleta de sola natural. Van cosidos e punteados. Iso dá unha resistencia no tempo e ademais de ser un zapato san, é cómodo. Unha vez que quece, que entre en calos cando os levas un par de días, adáptase dunha maneira moi doada ao pé. É moi anatómico e moi xeitoso para andar, como se fose feito para ti. As pel ponse moi agarimosa, déixase moldear polo propio pé. Feitura e construción é o máis importante. O material é o mesmo que empregamos para facer bolsos ou cintos. É difícil atopar ese material? Son peles de vaca que no proceso de curtido empregan produtos naturais. En Carballo hai un par de curtidoras que o fan en vexetal. Mais a maior parte traémola de Villarramiel, en Palencia. Os forros de badana son de Paredes de Nava, tamén desa zona. De que maneira evolucionou o calzado artesanal na Galiza? O proceso de construción é o mesmo de toda a vida. Montado, cosido e punteado. É un proceso tradicional galego de sempre. Este tipo de traballo faise tamén en Mallorca. Cando eu era neno elaborábase cunha soleta de coiro enteira cun cravo dourado porque non oxidaba ao arredor. Era moi pesado. Agora os modelos mudaron e teñen os pisos máis finos, tamén os que levan goma. Antes só se facían botas de montaña ou zapatóns de becerro, moi pesados. Pensábase máis no campo que noutra cousa. Agora para eses traballos emprégase sobre todo o Gore-Tex ou a bota de goma. O de usar e tirar. Nós temos un modelo só para o traballo. A día de hoxe no campo teñen de todo. Non hai aqueles lameiros que había antes. Móvense en tractores e por pistas asfaltadas. Mudou a forma de empregar o zapato. Canto tempo leva facer uns zapatos? Unha xornada. Traballamos con tres anchos diferentes. Se tes un pé con algunha característica e non che valen, medimos o pé e facémolo á medida. Polo xeral é raro que non entre nos que temos. Volveu revalorizarse o zapato artesanal? A xente sabe o que ve. Que o poida mercar ou non é outro cantar. Sen crises pandémicas, as persoas mercan este tipo de calzado. Un par de zapatos como os nosos dura varios anos e tes os pés sans. Se comparas cos que que veñen importados e son baratos, resulta insán para o pé por seren moi químicos e plastificados, non solucionan. Para o seguinte inverno tes que mercar outro par e ao final gastas máis cartos e non estás servido. A xente que merca un par noso repite. Como chega á clientela? Participamos en feiras de artesanía de calidade dentro e fóra da Galiza. Pasa xente de todo o mundo que merca. Ademais repiten. Enviamos zapatos a Alemaña, Canadá, Australia ou para os Estados Unidos de América. Estamos no camiño de Santiago e pasa moito peregrino. As tendas do camiño non son de artesanía, son de souvenirs, e teñen un montón de trapalladas, mais nós temos todo o material artesanal. Estamos na ruta dos turistas en Melide.