Summary: O Museo do Pobo Galego acolle este mércores un debate que busca Solucións á crise demográfica de Galicia. Falamos co economista Manuel Blanco, autor do libro Galicia, un pobo con futuro?, editado por Xerais e o Instituto de Estudos das Identidades

O envellecemento da sociedade galega, o despoboamento de moitas zonas e a baixa natalidade son, seguramente, o problema máis importante dos que afectan a Galicia. Unha situación que, ademais, se está vendo agravada nos últimos anos pola crise económica, os altos niveis de desemprego e a nova emigración de decenas de milleiros de mozos e mozas, que marchan a outros territorios do Estado ou ao estranxeiro na procura de oportunidades. Malia a importancia deste tema, que ten implicacións fundamentais na xestión do territorio, no sostemento do Estado de Benestar ou na mesma supervivencia da lingua galega, o debate semella relegado na axenda pública, na que hai un consenso sobre a súa gravidade, pero sen que isto o sitúe como unha prioridade política e social. Faltan, ademais, medidas decididas, alén de retóricos chamamentos a "ter fillos" ou tímidas políticas de fomento da natalidade. Hai uns meses publicouse o libro Galicia, un pobo con futuro? O noso devalo demográfico, editado por Xerais e o Instituto de Estudos das Identidades do Museo do Pobo Galego, un volume colectivo coordinado polo economista Manuel Blanco que buscaba afondar na cuestión dende distinto enfoques, unha obra produto de dous anos de traballo e seis foros de reflexión. Este mércores ás 19.30 horas o Museo do Pobo acolle un novo debate, titulado Solucións á crise demográfica de Galicia, no que participarán o propio Manuel Blanco, ademais de Xaquín Fernández Leiceaga (profesor de Economía Aplicada da USC), Carlos Ferrás Sexto (profesor de Xeografía Humana da USC) e Fernando Barros Fornos, (secretario da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago), unha caste de brainstorming para apuntar e peneiras posibles medidas concretas que poderían e deberían ser adoptadas de inmediato. "Queremos que se cambie o enfoque. Ata agora houbo moita análise, pero non se debateu sobre a posta en marcha de medidas concretas, medidas paliativas para ir reducindo algúns dos efectos desta situación, pero tamén accións que vaian á base deste problema. Neste debate vanse propoñer unha serie de actuacións concretas que están a disposición das administracións e tamén do corpo social e das empresas", destaca Manuel Blanco. "Houbo tamén unha dose moi grande de laios, pero cómpre poñer solucións mensurables e avaliables enriba da mesa. A fase de laiarse, de choromicar, xa pasou. Cada ano que pasa o pobo galego é un pouco máis vello, pasamos de 45 mil nacementos por ano a 20 mil. E esta xente nova vai ter que soportar sobre os seus ombros cada vez un maior peso, unha maior carga para soster as axudas sociais de toda a poboación", engade. "A fase de laiarse, de choromicar, xa pasou. Cada ano que pasa o pobo galego é un pouco máis vello, pasamos de 45 mil nacementos por ano a 20 mil. E esta xente nova vai ter que soportar sobre os seus ombros cada vez un maior peso" Blanco sinala que é importante "sensibilizar a poboación", pero afirma que "levamos xa moitos anos traballando neste senso e non vemos reaccións na sociedade civil", polo que cómpre pasar ao tempo da toma de decisións. A base do problema é económica? "Dende logo, con cartos as penas lévanse mellor", di, pero lembra que "hai países europeos cunha boa situación económica e unha mala situación demográfica, como é o caso de Alemaña, que invisten moitísimos cartos en todo este tipo de políticas de fomento da natalidade, prazas de gardaría, axudas á conciliación e demais, e a xente non responde. E outros países que invisten menos nisto, como Irlanda, e que teñen mellores resultados". De igual xeito, subliña que "se levas 25 anos cunha taxa de fecundidade entre 0,9 e 1,1 fillos por parella, é que algo pasa, e non é só a crise económica, porque non levamos 25 anos de crise. E se Galicia é a terceira rexión de Europa con máis baixa natalidade, é que algo pasa, porque hai zonas bastante máis miserables e pobres que Galicia e non chegaron a este punto". "Se levas 25 anos cunha taxa de fecundidade entre 0,9 e 1,1 fillos por parella, é que algo pasa, e non é só a crise económica, porque non levamos 25 anos de crise" Manuel Blanco pide reflexión e un pacto de país sobre estas cuestións: "Hai que acadar un máximo consenso social e un máximo consenso político. Con isto non podes facer coma cos plans educativos, estar cambiándoos cada catro anos. En Francia, en Irlanda, en Islandia e en moitos outros sitios isto é unha política de Estado. As forzas políticas e sociais pactaron estas medidas como unha prioridade nacional e mantéñenas aínda que haxa dificultades económicas nalgún momento. Ten que haber un pacto de país e chegar a un consenso que dure dúas, tres ou máis lexislaturas". "En Francia, en Irlanda, en Islandia e en moitos outros sitios isto é unha política de Estado. As forzas políticas e sociais pactaron estas medidas como unha prioridade nacional" Recomenda tamén observar a situación doutros países da nosa contorna e as solucións que alí se adoptaron, pero -iso si- tendo sempre presente que cada lugar ten as súas propias circunstancias: "Isto de mercar receitas doutros países é válido se eses países teñen as túas mesmas condicións, contexto e características, comenzando polo orzamento dispoñible. Pódense copiar fórmulas ata certo punto, se cadra temos que inventar nós as nosas propias, baseadas na nosa situación concreta. Haberá que ver se estas fórmulas poden funcionar ou non en Galicia e, ademais, se podemos sostelas", di. Menos de vinte mil nacementos por ano A taxa de natalidade en Galicia situouse en 2013 no 7,17 por mil, con menos de vinte mil nacementos fronte a máis de trinta mil defuncións A taxa de natalidade en Galicia situouse en 2013 no 7,17 por mil, con menos de vinte mil nacementos fronte a máis de trinta mil defuncións. A taxa é, ademais, dous puntos máis baixa que a media do Estado Español. En trinta anos o número de nacementos caeu á metade e, a pesar de que entre 1995 e 2008 experimentou un lixeiro crecemento (motivado entre outros motivos pola chegada á idade adulta da xeración dos baby-boomers), de novo iniciou un descenso nos últimos cinco anos. Ademais, a media de fillos estimados por muller (un dato coñecido como indicador conxuntural de fecundidade) sitúase en Galicia no 1,04 (datos de 2013), por debaixo da media española (1,27) e moi lonxe da media da UE (1,58, segundo datos de Eurostat de 2012), con cifras que oscilan moito pero que superan notablemente as rexistradas en Galicia: Alemaña: 1,38. Francia: 2,01. Italia: 1,43. Portugal: 1,28. Suecia: 1,91. Reino Unido: 1,92. A redución do número de persoas inmigrantes (maioritariamente novas) chegadas a Galicia e a España nos últimos anos, froito da crise económica, tamén fixo diminuír notablemente o número de nacementos. Os partos cada vez se producen en idades máis avanzadas, sendo xa os 35 anos a idade na que se producen máis nacementos. De feito, hoxe en día hai en Galicia unha taxa de fecundidade superior nas mulleres de 40 anos ca nas mulleres de 25. Outra característica da natalidade en Galicia é que a proporción de familias que só ten un fillo é moi superior á doutros países europeos. Os partos cada vez se producen en idades máis avanzadas, sendo xa os 35 anos a idade na que se producen máis nacementos Para explicar esta situación hai que ter en conta moitos factores, comezando porque en Alemaña a baixa laboral por maternidade co 100% do salario é de 14 semanas, pero a ela hai que sumar unha baixa dun ano de duración co 67% do salario para a nai e outra da mesma duración e condicións para o pai. Ou que, por exemplo, España é un dos países con menor flexibilidade nos horarios laborais. Lugares como Suecia ou Noruega teñen taxas de natalidade moi superiores á galega a pesar de seren países nos que a incorporación da muller ao mundo laboral é practicamente unánime e nos que a porcentaxe de mulleres en cargos directivos está entre as máis altas do mundo.


Summary: O executivo de Mariano Rajoy presenta o seu anteproxecto de Lei de Servizos Profesionais. O texto prevé a liberalización da propiedade e titularidade das farmacias e a supresión de incompatibilidades entre avogacía e procuraduría.

O goberno español continúa adiante coa liberalización do sector sanitario de acordo cos ditames das institucións económicas internacionais. Neste senso, o executivo liderado por Mariano Rajoy fixo público o anteproxecto de lei mediante o que modificará a actual regulación dos servizos profesionais en aras dunha maior "competitividade da nosa economía" e a contribución a unha "maior competencia", segundo apunta o documento publicado. O texto presentado recoñece que a medida responde aos mandatos da UE, o FMI e a OCDE O ministerio de Economía e Competitividade considera que o actual marco normativo que regula as profesións vencelladas directamente ao control do Estado é "excesiva e obsoleta" polo que cómpre estabelecer un outro "marco común" que unifique os criterios entre territorios dentro do Estado e flexibilizar as obrigas de colexiación até "o estritamente necesario". Así pois, o texto recolle como principio xeral da reforma a "liberdade de acceso, de exercicio e de habilitación única" para aquelas profesións que posúan unha reserva de actividade (sanitarias, xurídicas, educativas...). Porén, inicialmente serán obxecto da reforma as profesións técnicas (arquitectura, enxeñería e as súas correspondentes ramas técnicas); avogacía e procuradoría e farmacia. Avogad@s e procurador@s poderán exercer simultaneamente Neste senso, será obrigatoria a colexiación para a sinatura de proxectos e dirección de obras a enxeñeir@s e arquitect@s --tamén na súa vertente técnica--. Asemade, suprimirá a incompatibilidade entre a avogacía e a procuradoría permitindo que ambas as dúas profesións poidan ser exercidas de maneira simultánea, motivo polo cal será suprimido o "exame de Estado habilitante", até o de agora vixente. A liberalización farmacéutica no punto de miraUnha das cuestións máis controvertidas da reforma prevista polo goberno español é a disposición referida á propiedade e titularidade das farmacias. Neste senso o ministerio de Economía pretende liberalizar os puntos de venda, até o de agora exclusivos, de medicamentos de maneira que calquera podería ter a propiedade dunha farmacia, sempre e cando esta conte cunha persoa licenciada á fronte. O texto feito público asegura que a nova norma suprimirá "a reserva de exclusividade da propiedade" mais tamén a de "produción e conservación dos medicamentos". A reforma, podería abrir a porta ás grandes áreas comerciais e empresas transnacionais que tan só terían que contratar a unha persoa titulada e colexiada para xerentar o negocio, un dos principais temores amosados polo sector. Este é un modelo semellante ao implantado nos EUA onde se dispensan medicamentos en supermercados e hipermercados.


Summary: Por volta de dous millóns de persoas saíron ás rúas de Cuba -non só na Habana, senón ao longo e ancho do país- para testemuñar o seu respaldo á obra e á vida do líder da Revolución cubana, un evidente termómetro do apoio ao goberno do país nun momento tan delicado como o do desaparecimento do fundador da República socialista.

As multitudes foron as grandes protagonistas dos actos de homenaxe a Fidel. Os mainstream media occidentais preferiron pór o foco sobre as ausencias no tributo ao comandante revolucionario, a comezar pola de Vladimir Putin, o presidente de Rusia. O certo é que esta terza feira de noite, na Praza da Revolución, até 16 oradores internacionais tomaron a palabra para testemuñar a súa adhesión ao legado do dirixente que aliou a defensa da soberanía nacional coa construción dunha sociedade socialista, só un chefe de goberno da UE -o grego Alexis Tsipras- entre eles. Si estivo a plana maior da esquerda lationoamericana -Nicolás Maduro, Rafael Correa, Evo Morales-, e os presidentes de Sudáfrica e Namibia, Jacob Zuma e Hase Geingob. A relación íntegra dos oradores, por orde de intervención, foi a seguinte: Rafael Correa, presidente de Ecuador; Jabob Zuma, presidente de Sudáfrica; Roosevelt Skerrit, primeiro ministro de Dominica; Salvador Sánchez Cerén, presidente de El Salvador; Abdelkader Ben Salah, presidente do Consello Nacional de Alxeria; Li Yuanchao, vicepresidente da República Popular de China; Majid Anjari, vicepresidente de Irán; Vydchelas Volodin, presidente da Duma rusa; Nguyen Thi Kim, presidente do Parlamento de Vietnam; Hamud Bin Jalifa Al Thami, representante de Qatar; Viktor Shelman, enviado de Belarús; Evo Morales, presidente de Bolivia; Hase Geingob, presidente de Namibia; Enrique Peña Nieto, presidente de México; Daniel Ortega, presidente de Nicaragua; Nicolás Maduro, presidente de Venezuela; Raúl Castro, presidente de Cuba. Raúl Castro puxo en destaque que seu irmán encabezara unha Revolución socialista "dos humildes, polos humildes e para os humildes" Na súa breve intervención -o estilo austero de Raúl Castro é nesta materia antitético do volcánico e torrencial rexisto do seu irmán-, o presidente de Cuba puxo en destaque que o líder desaparecido encabezara unha Revolución socialista "dos humildes, polos humildes e para os humildes", o que o tornou nun símbolo da loita anticolonialista, anti-apartheid e anti-imperialista. Si chamou a atención a ausencia de representación oficial de Angola, país ao que Fidel emprestou un apoio decisivo na guerra pola súa independencia fronte á ameaza imperialista norteamericana e ás tropas do réxime racista de Sudáfrica, e de Corea do Norte (o país asiático decretou tres días de loito pola morte de Castro, mentres que o presidente angolano se declarou "consternado" e cualificou o líder cubano unha "figura ímpar de transcendente importancia histórica"). Tampouco a Administración Obama estivo presente no acto, a pesar do desxeo nas relacións cubano-norteamericanos producido nos últimos meses e coa lembranza da visita do presidente norteamericano aínda fresca na memoria. Esta cuarta feira, a caravana oficial coas cinzas de Fidel Castro comeza a súa peregrinaxe até Santiago de Cuba, no percurso inverso ao feito polas tropas revolucionarias, xa victoriosas, en xaneiro de 1959. O sepelio vaise verificar o próximo domingo no cimiterio de Santa Ifigenia.


Summary: O PSOE apoiará que se tome en consideración a proposta de Izquierda Plural para que se dea prioridade aos servizos públicos no canto do pagamento da débeda.

O secretario xeral do PSOE, Pedro Sánchez, remenda a Zapatero e afirma que @s socialistas apoiarán a derrogación do artigo 135 da Constitución española que obriga a priorizar o pagamento da débeda por riba de calquera outra cuestión. Foi unha medida aprobada polo goberno socialista de Zapatero co apoio do Partido Popular en agosto de 2011. Naquela altura, Pedro Sánchez era deputado do PSOE. Unha proposta de reforma da Constitución presentada polo grupo de Izquierda Plural e que pide que se dea prioridade aos servizos públicos fronte a débeda vai ser debatida esta cuarta feira no Congreso español. Sánchez dixo que o PSOE votará a prol da toma en consideración da proposta. Se o PP rexeita a iniciativa, os propios socialistas volverán presentala en febreiro. Pedro Sánchez admite que a reforma do artigo 135 foi un "erro".


Summary: A un lado, Galicia. Noutro, Cuba. Así percorre María Xosé Porteiro en Sándalo (Galaxia) preto de dous séculos de historia creando un mosaico necesario para comprender a relación entre estes dous países

Cando marchou de Cuba aos 14 anos, María Xosé Porteiro (Madrid, 1952) deixaba atrás dez anos de vida e unha infancia enteira. No regreso, entre o pouco que trouxo, atopábase unha caixiña de madeira de sándalo. Malia o seu pequeno tamaño, no seu interior collía un universo enteiro e historias de emancipacións, de identidade, de emigración. E non pouca memoria. Agora, en pleno 2019, Porteiro abre a caixiña a través da ficción na súa segunda novela, editada por Galaxia: Sándalo. Na obra, a autora ofrécenos un ceo aberto de nomes, de historia con maiúsculas, de historias da historia e de sagas familiares en construción; todo corcosido por riba do Atlántico e unindo dous extremos. A un lado, Galicia. Noutro, Cuba. Así, percorre preto de dous séculos de historia creando un mosaico necesario para comprender a relación entre estes dous países e todos os seus vencellos."O libro recolle o que parecen moitas tramas inconexas, pero que están corcosidas por ese fío da emancipación"En Sándalo, percorre dous séculos de historia con maiúsculas, mais tamén de historias da historia e historias de construcións familiares. Eses son os fíos, pero a agulla que parece mover o tecido é a emancipación dende todos os prismas posibles: a emancipación da escravitude, a emancipación do imperialismo primeiro e do neoimperialismo despois, a emancipación individual na emigración... O libro recolle o que parecen moitas tramas inconexas, pero que están corcosidas por ese fío da emancipación. E alégrome de que se perciba. Ao longo do século XIX, inténtanse poñer en práctica os ideais transformadores da Revolución Francesa. Esa é a clave dos movementos de emancipación das colonias do imperio español, pero tamén das colonias francesas como Haiti que, pouco antes de que se vivise a revolución en Cuba, fixera a súa propia translación da Revolución Francesa que acabou nun baño de sangue, tal e como narra Alejo Carpentier en El reino de este mundo. A verdadeira historia de América Latina comeza nesta etapa e Cuba foi realmente o último dos lugares importantes -importantes pola súa situación xeográfica e de posición no mundo- que vive este proceso no que a sociedade busca liberarse dunha monarquía caduca como foi a de Fernando VII e todas as súas secuelas. E hai un vínculo histórico entre esa realidade e Galicia, non só pola emigración, senón porque en Galicia se viven os tempos do Rexurdimento. Un Rexurdimento que, en demasiadas ocasións, nos queren contar como unha corrente cultural e non como o que era: unha ideoloxía política. E que queres? Con todos estes fíos, xorde Sándalo. Precisamente, un dos fíos técese ao redor da emigración dos galegos e das galegas a Cuba. Retrátase na novela a diáspora e tamén os xeitos de construír unha comunidade forte no exterior: a creación de institucións como o Centro Galego, Hijas de Galicia, a presentación do himno e do escudo en Cuba... Achégase así un certo retrato que dá a impresión do moito que fomos fóra en contraposición do que puidemos ser dentro, non?O concepto da emigración tal e como o concibimos agora, loxicamente, non estaba presente na xente que marchou na procura dun futuro. De feito, hoxe por hoxe fálase máis ben de transmigracións, como a terrible que está a vivir agora mesmo o pobo sirio, procurando acollida en Europa, ou as que durante tanto tempo viviron pobos como o xudeu ou o irlandés, que teñen moi ben documentado e interiorizado o significado da emigración non só a través do estudo histórico, senón tamén grazas á literatura ou ao cine. Eles teñen un certo relato ao respecto."Aquí pasaban cousas que nos impedían avanzar e parecía que había unha posibilidade de comezar noutro lugar do mundo que estaba a vivir a súa propia batalla por seren libres"En Galicia, nós fomos máis dados a saltar fronteiras por mor dun punto de vista xeográfico, xeolóxico ou mesmo orográfico ao estarmos no extremo máis occidental de Europa. En certo xeito, estabamos abocados a tirarnos ao mar se queriamos saír. E saïamos dun lugar cunhas características sociolóxicas e internas que ían da opresión eclesiástica á propiedade da terra. Todas esas cuestións facían de Galicia un lugar onde todo podía ter sido diferente se non tivésemos esa opresión dupla : a política e a relixiosa. Aquí, en definitiva, pasaban cousas que nos impedían avanzar e parecía que había unha posibilidade de comezar noutro lugar do mundo que estaba a vivir a súa propia batalla por seren libres e onde nós fomos buscar á nosa solución.Pero parece que falamos da emigración como algo do pasado, pero temos que ter en conta dúas cuestións. Primeiro, que ese impulso de buscar a vida fóra é parte substancial do xénero humano. E segundo, que agora mesmo hai medio millón de persoas coa nacionalidade galega espalladas polo mundo. Tendo en conta que somos 2,7 millóns de persoas, pois non podemos falar destes fenómenos da nosa emigración como algo do pasado. En todo caso, e volvendo a Sándalo, vemos que contando historias individuais como as que se recollen na novela podemos facer un mosaico e analizar como conxunto a nosa historia sociopolítica. Decatámonos así de que a nosa é unha historia equiparable á de países que xa eran estados cando a súa poboación saíu de forma masiva como son os casos de Irlanda ou de Italia. O noso caso é particular: nós somos parte dun estado. Aínda así, tivemos tanta presenza que o noso xentilicio case que é o único no mundo que identifica o todo pola parte.En contraposición, por exemplo, ao caso irlandés, fáltanos máis máis literatura, máis cine, máis relato?Hai que ficcionar. A historia xa está nos libros de historia, mais iso acaba por non chegarlle á maioría. Por outra banda, na historia hai un interese subordinado ao poder dominante do ciclo histórico de cada momento. Por iso, os relatos familiares dos que se nutre a literatura irlandesa ou o cine americano constrúen o relato que se estende verdadeiramente. A historia acaba por construírse cos relatos individuais, son a antesala do grande mosaico. É dicir, contan o grande dende o pequeno. E para dar cun relato da emigración, dende logo, hai que loitar contra o esquecemento, contra a amnesia inducida e sen mitificar nada."As mulleres non foron discriminadas por seren emigrantes ou por marcharen a Cuba, xa o eran aquí tamén. Rosalía falaba de viúvas de vivos e mortos. E de que falaba realmente? De familias monoparentais"En Sándalo, amósase unha realidade agochada ao respecto da diferenza entre a emigración dos galegos e a emigración das galegas. Reflíctese -a través da historia de Rosario- como moitas galegas, ao chegaren a América, foron explotadas, foron obrigadas á prostitución polos seus propios paisanos. Ademais, tamén se amosa como a comunidade creada no exterior acubillaba os varóns, pero deixaba á marxe as mulleres. As mulleres non foron discriminadas por seren emigrantes ou por marcharen a Cuba, xa o eran aquí tamén. Rosalía falaba de viúvas de vivos e mortos. E de que falaba realmente? De familias monoparentais. Falaba das mulleres e dese suposto matriarcado que, precisamente, este mesmo mes foi cuestionado nunha sesión do Consello da Cultura Galega por diversas antropólogas. Ese matriarcado mitificado é un concepto creado por un nacionalismo idealista que nos induce a pensar que había unha especie de superioridade na condición feminina desas mulleres que sacaban adiante a familias enteiras nunhas condicións pésimas. Facíano soas porque os homes estaban fóra, no mar, na emigración ou mortos. A muller quedaba á cabeza, pero nunca porque tivese un poder lexítimo ou recoñecido. Era, como moito, un poder delegado e daquela maneira. Iso pasaba acó e non deixa de ser unha afronta do recordo. E tamén había unha venda da muller a través do matrimonio e do dote. Na emigración, vendeuse doutra maneira máis salvaxe, de forma impune, invisible. Falamos de que as mulleres que emigraban só representaban un 15%, de aí esa invisibilidade. En realidade, o patriarcado non entende de fronteiras nin de emigracións. Eu poño en Sándalo o foco neste parte da nosa historia migratoria porque a min me amola moitísimo por estar na escuridade. E é algo xeral, pasoulles ás galegas, pero pasoulles tamén ás polacas, ás irlandesas, ás italianas. E segue a pasar hoxe. Porque ese tipo de explotación sexual é unha fórmula que ten o patriarcado establecido para que a muller saia por si soa dunha situación de dominio total. No caso de Cuba, tal e como recolle na novela, xorde unha institución, Hijas de Galicia, que está creada e dirixida por mulleres para atender a emigrantes galegas desprotexidas que sufrían a explotación sexual. "Tamén había unha venda da muller a través do matrimonio e do dote. Na emigración, vendeuse doutra maneira máis salvaxe, de forma impune, invisible"Hijas de Galicia é un caso único realmente. Polo menos, é o único caso que eu coñezo dunha asociación que xorde na emigración e que ten como obxectivo a axuda mutua e benéfica, que está creada por mulleres emigrantes e que ademais a súa fundación está vinculada a situación da prostitución. Pero ten un porqué, hai unha circunstancia que fai entender a súa aparición. Neste caso, é unha muller. É que sempre hai un factor de persoas únicas que co seu esforzo fan mover unha pequena peza que despois move o mundo enteiro. É o caso de Andrea López Chao, profesora mindoniense que por oposición conseguiu a praza de dirección do Plantel Concepción Arenal, que era o cadro de ensino do Centro Galego. Nos anos vinte, cando ela era xa directora, houbo unha chegada masiva de mulleres novas reclamadas por persoas da súa vila ou da súa familia para exercer de amas de cría ou traballadoras do ámbito doméstico. Estas mulleres non sabía a onde ían. Eran case sempre mulleres analfabetas que non saíran da súa contorna, que tiñan que se fiar de alguén que as reclamaba e que as ía recoller no peirao. Con esas incertezas, cruzaban o Atlántico sen saber o que podería pasar. Podía pasar calquera cousa. E, de feito, pasaba calquera cousa. Entón, Andrea López Chao comeza a observar que había un incremento notable de mulleres no cárcere porque mataban a un cliente -por chamalos dalgún xeito- ou por exercer a prostitución en lugares públicos. Ao tempo, esta directora acode con frecuencia a congresos feministas que se celebran na Habana, que naquela altura vivía un movemento feminista importante. Neses congresos, tratábanse temas como o das mulleres emigrantes coas que se traficaba. É dicir, falábase de nós, as galegas. Así xorde esa asociación que, malia ser creada por e para mulleres, tiña a obriga legal de que a súa xunta directiva estivese formada maioritariamente por homes.Falemos de memoria, que hai moito dela nesta Sándalo. Nunha entrevista na Cadena Ser, comentaba vostede que "somos o que lembramos". E quería preguntarlle como lembra a súa estadía en Cuba? Refírome a eses dez anos, dos catro a catorce, nos que viviu en Cuba. E como foi regresar a Cuba xa de adulta?No meu caso, hai unha circunstancia peculiar que recreo no personaxe de Quina. Imos ver... Dicía Rilke que a infancia das persoas é a súa patria. A nosa patria é a nenez. Partindo diso, se tiveches unha infancia que quedou encapsulada no tempo e que só está presente na túa lembranza porque te trasladaron a outro lado do mundo sen posibilidade de ter contacto con nada do anterior, nin coas túas amizades da infancia, nin coa túa familia, nin sequera cunha forma de falar... É dicir, sen contacto con nada do que coñeciches, máis aló do teu pai e da túa nai... Pois, a verdade, estás nunha situación ben difícil. "Que memoria tiña daquela? Unha memoria inventada. Porque ao final, para min, a memoria do que eu fora en Cuba, da miña infancia, foi atopar nunha libraría Tres tristes tigres, de Cabrera Infante"Pensa que eu cando volvín a España, Cuba era un país maldito. Aquí, falar de Cuba -malia que Franco xamais aceptou o bloqueo e os dous réximes recoñecíanse mutuamente- era falar do diaño: que se a revolución, que se o comunismo... E eu cheguei acó sendo una nena que vivía sen prexuízo ningún, que vivira nun país que era marabilloso. E ao chegar, tiven que deixar de falar como se fala en Cuba e falar cun acento de Valladolid. Volvín aprender a falar dun xeito diferente tan só para evitar unha pregunta: e ti de onde es? Esa era unha batalla permanente entre o que eu coñecera e o que aquí me dicían. En realidade, tiven que metelo todo nun caixón e adaptarme a situación. Que memoria tiña daquela? Unha memoria inventada. Porque ao final, para min, a memoria do que eu fora en Cuba, da miña infancia, foi atopar nunha libraría Tres tristes tigres, de Cabrera Infante. Unha novela que se publicara dous anos despois de chegar eu aquí. Ese libro converteuse na miña guía espiritual. Lía ese libro e atopaba a lingua de Cuba, as rúas nas que unha vez vivira, as historias que acontecían xusto antes de marchar... Era un pé na terra, o único que tiña, xa que aquí non se falaba nada de Cuba. En certo xeito, tiven que inventar a miña infancia e reconstruíla cada noite: soñando. Soñaba todos os días que volvía a Cuba, que seguía existindo en Cuba dalgunha maneira. E realmente só souben que todo iso era verdade cando volvín 25 anos despois. Por iso digo que é un caso particular. Non todo o mundo ten ese problema coa súa infancia. Terá outros, pero non este. Pero en todo caso, a verdade é que a memoria sempre ten moito de inventada.Din que a memoria funciona dun xeito singular. Nunca lembramos as cousas tal e como foron, senón que lembramos as cousas como a última vez que as lembramos. No proceso, detúrpase, pérdense elementos, engádense outros... A memoria ten moito de celada. E supoño que para as persoas migrantes, nos retornos é no momento en que son máis conscientes desa forma de actuar da memoria. Si, pero eu cando fun para a Cuba era moi pequena. Non tiña constancia de nada. Cando noto o desterro é na adolescencia, cando volvo a España. Sen querer facer un drama disto, eu tiven que reconstruírme. O desarraigo é brutal. E se pensamos nun neno sirio... iso é a morte en vida. E despois, se hai algo de sorte, un renacer forzado.De Sándalo non podemos dicir que sexa unha novela histórica, pero ten moito de historia. E moito de documentación. Como foi o proceso de documentarse para a súa escrita?"Para esta novela quixen estudar e investigar máis un aspecto concreto: a relación e influencia da masonería nos movementos de independencia"Como podes imaxinar, nesta etapa que vimos de falar e na que eu quería entender de onde viña, eu mercaba calquera libro que falase de Cuba. Non sei cantos títulos podo ter na casa que falen sobre Cuba, pero son moitísimos. Non todos os estudei con lupa, pero de case todos tirei algún elemento ou algunha historia que eu vivira dalgunha maneira estando alá ou que eu estudara sendo nena. Por exemplo, O grito de Yara, que é o inicio do primeira guerra independentista de Cuba encabezado por Céspedes e que se recolle en Sándalo. Ese é un episodio histórico que eu coñezo polos estudos na escola, do mesmo xeito que acó alguén pode ter moi presente en España pois, non sei, o Descubrimento de América. Tamén me identifico moito con José Martí. Para min, polo que estudei en Cuba, o pensamento de Martí, a súa poesía e a súa figura histórica resúltanme moi familiares. Para mi, é doado falar de Martí e de moitas cousas da historia de Cuba que se reflicten no libro. Pero para esta novela quixen estudar e investigar máis un aspecto concreto: a relación e influencia da masonería nos movementos de independencia. Unha influencia que tiña a súa pegada nos grandes líderes de alá, pero tamén de acó. Esa influencia foi un descubrimento recente e un aliciente importante para escribir Sándalo. Os ideais de liberdade e emancipación, eses dos que falamos ao comezo, aparecían e identificaban entre si aos ilustrados galegos e aos cubanos. Dalgún xeito, conformaban unha irmandade ideoloxizada pola masonería. Aí houbo un labor grande de documentación."Non hai frase máis estúpida nin redundante que a seguinte: Baseado en feitos reais". Non sei quen dixo isto, pero é unha forma clara de vincular sen escapatoria toda creación literaria coa realidade. E ademais permíteme achegarme a unha pregunta que seguramente xa lle fixeron máis dunha vez: Canto de María Xosé Porteiro hai en Sándalo? Eu estiven a piques de contestar que nada de nada, porque cadaquén pode construír o seu propio mito en liberdade. Pero claro, a min matoume a lingua. Levo tantos e tantos anos falando de Cuba, que sería difícil negalo. Sería moi difícil eludir a verdade, pero só direi que hai partes que asumo, pero outras non. E a verdade, o curioso é que moitos pensarán que o máis inverosímil responde á ficción, mentres que o máis crible é o que forma parte da realidade. E case sempre é o revés, aínda que non vou especificar que feitos entran en cada categoría. Agora ben, como eu son xornalista, eu non desprezo a realidade. A realidade é o máis fantástico. A diferenza está en como a contamos. Iso é o que pode darlle o toque máis fantástico ou ilusionante a unha narración. Pero reivindico a realidade como fonte de creación literaria e de inspiración. "Descolonizarte e seguir reproducindo os esquemas dos colonizadores... pois chega até onde chega"Se falamos da historia dos países de América Latina nos dous últimos séculos, falamos dun conxunto de historias de emancipacións. Malia todo, parece que nunca se alcanzou unha emancipación verdadeira. Sei que é unha pregunta moi absoluta e contundente, pero por que non se deron fraguado unha estabilidade real e unha liberdade verdadeira? É unha pregunta central e eu recorro a un refrán de Mali que di que para construír unha casa nova tes primeiro que derrubar a casa vella, pero facelo con novas ferramentas. É dicir, cómpre construír unhas ferramentas novas para construír un novo espazo. Son os crioulos, os conquistadores de segunda ou terceira xeración, os que buscaron crear sociedades novas, pero finalmente replicaron as sociedades anteriores. Non inventan nada. Os modelos de construción social dos novos estados son froitos da cultura que herdan. Realmente só se produciu un cambio de detentores do poder. Por outra banda, o que pasa cos pobos orixinarios é algo denigrante, algo que avergoña. Cando se di que o 12 de outubro non hai nada que celebrar, estou totalmente de acordo. E debemos preguntarnos por que a esquerda americana pon só o foco no colonialismo español e non se reclama para si propia unha mirada inclusiva e liberadora dos pobos orixinarios. Non miran para dentro da casa. Manteñen unha mirada colonial interior dos pobos orixinarios, pobos que lles son de segunda categoría. O que fan, en realidade, é replicar unha conduta de imposición. Teñen uns modelos de liberación que, no fondo, teñen os mesmos mecanismos de opresión dos que se querían liberar. Descolonizarte e seguir reproducindo os esquemas dos colonizadores... pois chega até onde chega.


Summary: "A cidadanía galega merece un Goberno na Xunta que non deixe a ninguén atrás e o camiño pasa, tamén, por transformar unha Risga cativa nunha ferramenta inclusiva para desterrar a desigualdade", afirma o candidato.

Galicia en Común-Anova Mareas vén de presentar unha proposta para "transformar unha Risga escuálida e insuficiente nunha Renda Garantida para a cidadanía galega", compatíbel co Ingreso Mínimo Vital do Estado e que "amplía coberturas e recursos para avanzar como sociedade con políticas inclusivas que combatan a desigualdade no país". "Galiza merece un novo modelo de políticas sociais que coide e atenda as necesidades reais da súa xente. A Renda Garantida para a cidadanía galega será un obxectivo central do futuro Goberno galego a partir do 13 de xullo", afirmou Antón Gómez-Reino, candidato á Presidencia da Xunta pola coalición de Podemos, EU, Anova, Compostela Aberta e Marea Atlántica, que este domingo participou nun coloquio sobre esta medida. "Estes 11 anos de Goberno do Partido Popular supuxeron un profundo retroceso nas políticas sociais deste país, unha situación que se viu agravada por esta pandemia da COVID-19, crise que deixou a milleiros de galegas e galegos nunha situación insostíbel que o escuálido modelo de política social da Xunta, baleirado de recursos, persoal e dotación non foi capaz de afrontar nin o intentou", argumentou. "Recursos, non sobornos" Gómez-Reino sinalou que a isto hai que sumar que o actual presidente da Xunta, Alberto Núñez Feixoo, "estivo preparando a fondo a súa estratexia electoral deixando ben as claras as súas prioridades: montar un comité de expertos económicos para privilexiar aos de sempre, como xa fixo no 2008 antepoñendo a banca ás persoas", durante estes tres meses. "Agora pretende acalar as protestas dos sanitarios que puxeron o corpo na loita contra a COVID-19 en condicións precarias con cheques de 250 euros", criticou. "É inmoral e nos avergoña", incidiu, "a sanidade pública merece recursos, non sobornos". "A cidadanía galega merece un Goberno na Xunta que non deixe a ninguén atrás e o camiño pasa, tamén, por transformar unha Risga cativa nunha ferramenta inclusiva para desterrar a desigualdade", sinalou o candidato, que avanzou que estas medidas teñen como horizonte a "implementación progresiva dunha renda básica de carácter universal". A proposta de Galicia en Común-Anova Mareas pasa por modificar a lei para transformar a Risga nunha Renda Garantida da cidadanía galega, que se situaría no entorno do 60% do salario medio, sendo compatíbel con outras rendas e prestacións e facilitando o acceso de persoas en situación de vulnerabilidade pero agora excluídas. Ao tempo, segundo trasladan, se incrementarían o orzamento e a contía das axudas, reforzando o persoal administrativo para evitar atrasos na tramitación de expedientes e simplificando os procedementos burocráticos. A proposta estabelece como beneficiarios aos maiores de 18 anos, empradoados na Galiza nos últimos seis meses e valorando os requisitos individuais, non os de convivenvia. Novos modelos de política social No coloquio, Martiño Noriega, número 3 da lista pola Coruña, fixo fincapé urxencia de implementar a Renda Garantida da cidadanía galega durante a lexislatura: "Queremos converter Galiza nun referente dentro do Estado español no debate, análise e estudo experimental de novos modelos de política social como, entre outros, a Renda Básica Universal, implicando, tamén, ás tres universidades galegas no proxecto". Pola súa banda, Xulio Ferreiro manifestou que "é responsabilidade dos poderes públicos actualizar e adecuar a contía das prestacións mínimas á situación socioeconómica da contorna e garantir ingresos mínimos suficientes para a cobertura das necesidades básicas e o exercicio dos dereitos fundamentais".


Summary: Segundo os datos oficiais, Galiza pasa do medio cento de persoas falecidas con coronavirus, cun total de 60 falecementos.

Segundo a última actualización fornecida pola Dirección Xeral de Saúde Pública da Consellería de Sanidade, o número de casos de coronavirus na Galiza ascende a 2.627, deles 597 son da área da Coruña, 219 da de Lugo, 371 da de Ourense, 290 da de Pontevedra, 633 da área de Vigo, 454 da de Santiago, e 63 da de Ferrol. Do total de pacientes positivos, 110 permanecen en UCI, 652 están en unidades de hospitalización e 1.865 no domicilio. Polo de agora, na Galiza rexistráronse 95 altas de pacientes. Por outra banda, o número de probas de detección de coronavirus PCR realizadas é de 12.885. 60 falecementos Este sábado Galiza alcanzou os 60 falecementos, dez máis que o día de onte. Catro das novas mortes déronse en persoas que estaban ingresadas no Complexo Hospitalario Universitario da Coruña, dous homes de 80 e 77 anos con patoloxías previas e outros dous de 81 e 82 anos que non contaban con ningunha complicación até que se contaxiaron da COVID-19. Ademais, morreu un home de 89 anos que estaba ingresado no Hospital de Cee; outro de 79 no Hospital da Barbanza e un terceiro de 63 no Complexo Hospitalario Universitario de Ourense. Os últimos falecementos teñen a ver cun home de 82 anos ingresado no CHUS; outro de 80 en Ferrol e unha muller de 88 ingresada no CHUO. Os tres contaban con patoloxías previas. A nivel estatal, as peores cifras O Estado español rexistrou 832 falecementos en 24 horas, marca récord no número de vítimas nun só día. En total, 5.694 persoas morreron con coronavirus a nivel estatal e 72.248 infectáronse. Unha cifra que, á vista da falta de probas de detección sería moitísimo maior. Un total de 40.630 necesitaron hospitalización, 4.575 han ingresado en UCI e 12.285 curaron, segundo o último balance do Ministerio de Sanidade. En todo o mundo, en só sete días duplicáronse os contaxios e o coronavirus avanza a toda velocidade. Números de información A Consellería de Sanidade reitera que a cidadanía empregue o número 061 só para emerxencias ou casos graves e aconsella utilizar o número gratuíto do 900 400 116 para consultar dúbidas ou síntomas leves de coronavirus. O Sergas ten a disposición da cidadanía unha páxina web coronavirus.sergas.gal, na que se pode consultar información dirixida á poboación, aos profesionais sanitarios e a outros colectivos. A Dirección Xeral de Saúde Pública da Consellería de Sanidade volve reiterar as recomendacións consensuadas entre as comunidades autónomas e o Ministerio de Sanidade, e lembra que, en liñas xerais, aconséllase adoptar as medidas de autoprotección e limitación da diseminación do virus común a calquera infección respiratoria, como a gripe. Así, extremarase a hixiene de mans, lavándoas frecuentemente, especialmente despois de tusir ou soarse, e cubrirase o nariz e a boca cun pano -preferentemente desbotábel- ao tusir ou esbirrar, ou se non se dispón de pano, na cara interna do cóbado. Ademais, evitarase tocar os ollos, o nariz e a boca coas mans.


Summary: En 2020 formuláronse na Galiza 370 denuncias por violencia machista menos que no ano anterior. Tamén minguaron en 408 as medidas de protección ditadas pola Xustiza para as vítimas. Porén, tendo en consideración as circunstancias extraordinarias derivadas da pandemia e o confinamento domiciliario, reflicten estas cifras a realidade? 'Nós Diario' debulla con persoas expertas os datos que avanzou a Consellaría de Emprego e Igualdade nesta terza feira sobre o Informe Anual de Violencia Machista 2020, que nas vindeiras datas será debatido no Parlamento galego.

A Xustiza galega tramitou en 2020 menos denuncias por violencia machista que no exercicio anterior. Esta é a principal conclusión que se extrae do avance que nesta terza feira publicou a Xunta da Galiza sobre o Informe Anual de Violencia Machista e o anexo referido ás violencias sexuais, un documento que a conselleira de Emprego e Igualdade, María Jesús Lorenzana, entregou ao presidente da Cámara galega, Miguel Ángel Santalices, e que nas vindeiras datas será valorado pola Mesa do Parlamento e debatido na Comisión 5ª de Sanidade, Política Social e Emprego. Así, durante o ano da pandemia foron 4.653 as mulleres que acudiron á vía xudicial, fronte ás 5.023 do ano anterior e as 6.183 de 2018, o que reflicte unha tendencia descendente nos últimos tres exercicios. Porén, esta redución foi máis acusada no número de medidas de protección ditadas polos tribunais para defender as vítimas dos seus agresores (tanto medidas cautelares como ordes de protección e de afastamento), cun total de 1.131. No ano 2019 foran 1.539 (unha caída de 26,5%). Malia todo, cómpre contextualizar estas cifras no marco dun ano de pandemia e tres meses de confinamento domiciliario obrigado (durante o primeiro estado de alarma). "É evidente que a situación derivada da Covid-19 tivo unha grande influencia. Houbo unha crise económica, maior precariedade laboral e, polo tanto, unha maior dependencia da unidade de convivencia", explica a Nós Diario Ximena González, activista da Marcha Mundial das Mulleres. "As denuncias non miden o grao de violencia contra a muller", di Ximena González (Marcha Mundial das Mulleres) Para ela, as denuncias formuladas "non miden o grao de violencia" que padecen as mulleres na Galiza, sobre todo ante unhas circunstancias excepcionais como as vividas en 2020, que "agravaron a situación de violencia". Neste senso, fai fincapé en que o número de teléfono de atención ás vítimas (016) rexistrou unha repunta de chamadas de 20,9%, pasando de 2.561 a 3.096. Tamén aumentaron en 17%, segundo cifras ofrecidas pola Delegación do Goberno na Galiza, as usuarias do Servizo de Atención e Protección ás vítimas da violencia machista (Atempro), cun total de 625, e duplicáronse os dispositivos de control telemático a agresores até os 103 (fronte aos 57 de 2019). "Nos primeiros meses todos os servizos estaban fechados e os acollementos, paralizados. Non se puido dar ás vítimas a atención que precisaban", afirma González. Na mesma liña apuntan as fontes consultadas por este xornal da Plataforma Feminista Galega: "Habitualmente xa topamos con situacións nas que a vítima non denuncia por medo e inseguridade, e se tendo a posibilidade de deixar o domicilio non o fai, é moito máis difícil estando confinada co agresor. Hoxe seguimos a ver asasinatos de homes que incumpren unha orde de afastamento, imaxina nunha situación de convivencia permanente da que é máis difícil defenderse". Na Galiza, en 2020 foron asasinadas por crimes de violencia machista tres mulleres, unha cifra que non variou a respecto de 2019. Máis beneficiarias das prestacións económicas Segundo o devandito informe, no ano en que irrompeu a pandemia a Xunta outorgou axudas económicas a case un milleiro de vítimas (en concreto, 996 mulleres, cunha suba de 30% en comparanza co exercicio anterior). Con todo, só 639 foron beneficiarias do apoio mensual de até 800 euros para a independencia económica (fronte ás 577 de 2019, un incremento de 11%), mentres outras 341 vítimas obtiveron unha contribución de pagamento único para se insertaren no mercado laboral, once recibiron as axudas que garanten a percepción das indemnizacións previstas por sentenza xudicial e cinco foron compensadas por resultaren feridas de gravidade por parte dos seus agresores. "Poderiamos dicir que as axudas económicas aumentaron non pola propia acción da Xunta, senón grazas á persistencia e as propostas que levou ao Parlamento a oposición neste senso", sostén Ximena González, en alusión a medidas como a proposición de lei presentada polo BNG o pasado mes para incrementar os recursos monetarios e de atención psicolóxica e recoñecer a violencia vicaria -exercida contra os fillos e fillas para causar dano ás mulleres- como machista, que contou co apoio unánime de PP e PSOE. Só a metade das vítimas protexidas recibe unha axuda económica periódica Aliás, pon o foco na "precariedade" á que se enfrontan moitas das vítimas, xa que, segundo os datos de 2019 -á espera de coñecer os de 2020-, oito de cada dez estaban en situación de desemprego: "Moitas veces non denuncian porque implica abandonar a vivenda e reincorporarse ao mercado laboral, en numerosas ocasións sen un soporte económico detrás por parte da Administración. Está claro que iso non alenta as vítimas a denunciar", di, e engade que faltan na Galiza "máis axudas directas e reais" e un menor gasto en "campañas publicitarias institucionais". "Nós aumentamos considerabelmente o número de peticións de axudas económicas. Mantemos o mesmo número de vítimas oficiais con ordes de protección, mais si diminuímos a atención en xeral, con menos usuarias que outros anos", sinala a Nós Diario Lidia Fazanes, psicóloga da rede de Centros de Información á Muller (CIM) e membro da sección de Intervención Social do Colexio Oficial de Psicoloxía da Galiza (COPG). Susana Costas, do mesmo grupo de traballo, apunta ao "temor" a denunciar "ante a incerteza da situación actual e non saber como vai ser o futuro". Axudas para a mobilidade xeográfica das vítimas Noutra orde, o Diario Oficial da Galiza (DOG) recolleu na terza feira as bases reguladoras do programa co que o Goberno galego sufragará parte dos gastos económicos ocasionados ás vítimas de violencia machista cando se ven obrigadas a trasladar a súa residencia após cesar a convivencia cos seus agresores. A convocatoria para 2021 tamén se dirixe ás vítimas da violencia vicaria, e está dotada cunha contía de 40.000 euros para axudar, en concreto, "a quen muda de residencia habitual como consecuencia dunha contratación por conta allea ou para estabelecerse por conta propia no lugar de destino", e cubrirán os gastos "derivados do desprazamento, transporte de mobiliario e bens, aloxamento e de gardaría e atención a persoas dependentes". Como requisitos, segundo expuxo a Xunta, "as beneficiarias teñen que acreditar a súa condición de vítimas de violencia machista e teren cesado a relación de convivencia cos seus agresores", e a media dos ingresos brutos mensuais non poderá superar os 564,90 euros.


Summary: O próximo 4 de maio, Rianxo acollerá a estrea de Bailadelas, a nova montaxe dunha compañía histórica: Teatro Antroido. A actriz Laura Ponte recupera a marca teatral que, durante anos, mantivo xunto a Roberto Vidal Bolaño. Dialogamos con ela, co fillo dela e do autor, Roi Vidal, e co actor Xavier Estévez, que dirixirá a obra.

O próximo 4 de maio, Rianxo acollerá a estrea de Bailadelas, a nova montaxe dunha compañía histórica: Teatro Antroido. A actriz Laura Ponte recupera a marca teatral que, durante anos, mantivo xunto a Roberto Vidal Bolaño. Agora, neste ano no que as Letras Galegas homenaxea o dramaturgo, relanza Antroido cunha produción na que se reúnen seis personaxes femininos da escrita bolañesa. Non estará soa nesta nova andaina de Antroido, xa que ao seu lado estará o fillo dela e de Vidal Bolaño, Roi Vidal, e o actor Xavier Estévez, quen se encargará da dirección. Como nace este proxecto de reanimar Teatro Antroido? LAURA PONTE (LP): É unha historia que xorde hai bastante tempo e nace da necesidade de facer teatro. Daquela atopamos a idea de facer unha montaxe con monólogos de personaxes femininos de Roberto. A montaxe ía estar dirixida por Roi, pero nun momento determinado, Roi atopouse moi leado e chamamos a Xavier Estévez, para que se subira ao carro e se fixera coa dirección. Roi segue con moito traballo, pero hai que lembrar que el fixo o texto a partir das obras de Roberto Vidal Bolaño. XAVIER ESTÉVEZ (XE): O espectáculo está baseado en monólogos extraídos que, no seu contexto orixinal, non eran monólogos. É dicir, son fragmentos extraídos das obras de Vidal Bolaño e están seleccionado por eles [Roi e Laura]. Daquela temos varios monólogos diferentes que están unidos por un único fío condutor que creou Roi. A raíz de aí, pois agora mesmo estamos traballando de diferentes maneiras cada un dos monólogos. Afortunadamente contamos co talento de Laura como actriz para dar visións distintas do que é o teatro e a interpretación dalgúns textos de Roberto. Dalgún xeito, aínda que a Roi sei que non lle gusta moito que se abuse desta expresión, o proxecto resulta unha homenaxear a Roberto. A Roberto e a súa obra, pero a el non lle gusta que usemos esa expresión. "Cando se estree a obra, verase que se mesturan bonecos e actores, que se fusionan diferentes códigos" ROI VIDAL (RV): A ver, o proxecto naceu hai tempo, a raíz de que se ía celebrar o décimo cabodano do meu pai. Entón, a idea era facer algo ao respecto e así decidimos facer unha peza a partir das mulleres, das personaxes femininas das obras de Vidal Bolaño. Na súa obra hai personaxes femininas moi potentes e que funcionan do mesmo xeito que calquera personaxe masculina. E eu cando creei o texto, que o fixen moi lonxe de aquí, en Noruega, si que quixen homenaxear toda a estética da etapa Antroido, desa maneira de facer teatro que tiña a compañía, que tiña Vidal Bolaño cando comezou. Por ese motivo, cando se estree a obra, verase que se mesturan bonecos e actores, que se fusionan diferentes códigos. Eu quixen explicitamente homenaxear todo ese mundo. Iso vai ser evidente, dígase ou non se diga. Quen coñeza ese mundo e vexa a obra, poderá afirmar que estamos homenaxeando a un autor, a súa obra e tamén o xeito que tiña Antroido. XE: Mira, eu nunca imaxinei na vida que puidera traballar en Antroido! [risos] RV: E eu moito menos! LV: Eu si, si [Risos] XE: Ti xa o fixeras! Que personaxes femininos estarán en Bailadelas e por que foron escollidos? RV: Cando un revisa a obra completa bolañesa, pode parecer que é un mundo masculino, onde en elencos amplos sempre hai moitísimos máis actores que actrices. Moitas veces pénsase que as mulleres ocupan un lugar pequeno na súa obra… Pero unha vez feita unha investigación descóbrese que é só aparencia, xa que as personaxes femininos, aínda que non sexan maioría, son personaxes moi profundas, moi ben traballadas e que teñen un peso importante. LP: Moi potente. "Os personaxes femininos de Vidal Bolaño eran putas case sempre. E por iso foi criticado en moitas ocasións, como se fose algo malo" RV: Dende logo,si. Entón, finalmente escollemos a cinco, entre os que están Minia, que é unhas das primeiras personaxes de todos os textos de Vidal Bolaño, extraído do Laudamuco, que foi o primeiro espectáculo de teatro profesional galego. Tamén temos a unha das suicidas de Bailadela da morte ditosa. Temos tamén unha puta, que é un dos tipos femininos por excelencia do teatro bolañés… Iso sempre foi criticado por moitos, que dicían que os personaxes femininos de Vidal Bolaño eran putas case sempre. E por iso foi criticado en moitas ocasións, como se fose algo malo. E non é así, mesmo se pode ver dende un punto de vista feminista. Por que? Porque todos os personaxes de Vidal Bolaño son marxinais e, se cadra, a muller máis marxinal é a puta. É a peor tratada pola sociedade, si; pero dentro de si garda unha dignidade absoluta. Ademais, neste sentido hai que destacar un elemento capital na escrita de Vidal Bolaño: o xeito de centrar a súa atención nos personaxes peor tratados da sociedade. Quen máis está na montaxe? Pois temos tamén a Chonchoniña de Saxo Tenor e unha das personaxes máis cómicas de Vidal Bolaño, sacada de Criaturas. Por último, contamos coa participación estelar dunha das grandes personaxes, independentemente de se é feminina ou masculina, de Vidal Bolaño, que é a Esther de Rastros. É un personaxe cunha forza descomunal e un dos grandes personaxes de toda a obra de Roberto, sen lugar a dúbidas. E finalmente, temos unha personaxe-guía, que é xa de creación actual para esta montaxe, pero non podo dicir máis, que é unha sorpresa. Tamén feminino, entendo? RV: Si. Feminino. Que destacarías da dirección, Xavier? "A xente vai ver un espectáculo entretido e vivo e, ao mesmo tempo, van facer un percorrido polo traballo de Roberto" XE: Dende o punto de vista da dirección, por un lado, hai que destacar a complexidade, xa que non se trata de dirixir unha unidade dramática como pasa noutras moitas obras, que teñen unidade de ton, de tempos, de estétia, etc. Neste caso, ráchase con todo. Entramos e saímos de moitos mundos, de moitas épocas diferentes. E non só falamos do tempo real, senón tamén do tempo da escrita do autor. Son fragmentos de diferentes etapas do autor. Entón, entramos e saímos de diferentes planos. Aí radica a complexidade. Afortunadamente, Laura é extraordinariamente dúctil e disciplinada. A súa actitude facilita moitísimo a dirección, que é un traballo de busca. Busca no sentido de que precisas atopar que reclaman as personaxes. Hei de dicir que, grazas a relación persoal entre nós e a relación coas personaxes, está sendo fácil achar as respostas. Tamén teño que admitir que me resulta moi grato que confiasen en min… Porque esta é a segunda dirección que fago e, realmente, é unha honra para min e estou moi satisfeito co traballo que estamos facendo. Penso que a xente iso vai poder aprecialo. Vai ver un espectáculo entretido e vivo e, ao mesmo tempo, van facer un percorrido polo traballo de Roberto. Esta montaxe posúe unha certa carga didáctica, algo que nos parece moi importante. É un xeito de dar a coñecer a obra de Roberto ante un público que, aínda que viu moito o traballo de Roberto, nunca tivo antes esta perspectiva. Nunca se lle amosou así, nun compendio de pequenos petiscos da súa obra. A verdade, é un menú de degustación. LP: Trátase diso precisamente. Bailadelas son trazos, son anaquiños bolañeses que conforman un espectáculo atractivo. Ademais, permitirá que a xente se achegue de novo á figura de Roberto. Que sente unha actriz ao ter que reinterpretar uns personaxes que encarnou, nalgúns casos, fai décadas? LP: Mira, por exemplo: O caso de Minia, de Laudamuco. Cando me puxen con ese papel, pasoume unha cousa: lembraba perfectamente como interpretara a Minia no ano 1978. Tiña as lembranzas clarísimas e só podía facer a personaxe dese mesmo xeito. Había elementos desa interpretación que había que pulir, que había que modificar e adaptar. E penso que imos por bo camiño e grazas a Xavier, que me di como pode ser a personaxe, dime "Fulanita é así" e eu entón vexo outra perspectiva. E como é todo isto? Pois é grato, moi grato, precisamente por esas lembranzas… No caso de Saxo Tenor, pois repito coa Chonchoniña, pero claro… Agora é outra Chonchoniña, hai que cambiala e resulta todo un reto. En realidade é todo un xogo marabilloso! XE: Eu quería engadir unha cousa. A min todos os actores e todas as actrices que fan monólogos, sempre me pareceron superheroes. O monólogo é o máis difícil que se pode facer en teatro dende un punto de vista interpretativo. Eu son actor e valoro ese esforzo que fan as actrices e os actores… Pero neste caso, Laura, ademais está mal da cabeza, porque non se conforma só con apandar con ese reto, senón que asume outros moitos como é a produción do espectáculo, parte da distribución, coordinar mil cousas… É un mérito que non debe caer en saco roto. Está facendo un traballo inmenso e moi ben feito. LP: É como antes, igual que antes. Antes, facíamos de todo, porque era o que había e non te queimabas tanto. Tiñas trinta anos menos e tiñas as costas ben, cargabas a furgoneta, ías dun lado ao outro… Daba igual que foras ao Irixo e tardaras cinco horas… Facías absolutamente todo: montabas, desmontabas, levabas a luz do show, interpretabas, chegabas ás mil... Ademais, neses tempos cando todo comezaba, había moitísimas cousas por facer, estabamos a organizar o mundo, eran asembleas continuas, eran proxectos ilusionantes, estabas con Antroido e montabas a Cooperativa de Teatro do Estaribel, xuntabámonos todos os que andabamos por acó naquela época… Buf! Por iso, cando desapareceu Antroido, que foi no ano 88 cando Roberto e mais eu nos separamos, en realidade sentín un forte relax. Por que? Porque me podía dedicar unicamente a ser actriz, a que me contrataran. Eu prefería iso, encargarme do meu… Pero Roberto non… El… El era un animal de teatro e facíao absolutamente todo. Eu prefería xa ser actriz, aínda que me gustaba meterme en todo. Encargarme agora de todas esas cousas, pois é un pouco revivir aqueles momentos e con moitísima ilusión. E xa que as cousas están moi mal, pois vamos melloralas. Para adiante! Agora, volve Antroido e revivimos esa época, tempos complicados, no que a profesionalización... Debería chamar a atención que Antroido, unha compañía que hai máis de vinte anos deixou de existir, regrese agora. Por que volve hoxe? Isto pode funcionar como toque atención RV: Debería chamar a atención que Antroido, unha compañía que hai máis de vinte anos deixou de existir, regrese agora. Por que volve hoxe? Isto pode funcionar como toque atención. Eu, que non vivín eses tempos, si que vexo a nivel histórico moitos paralelismos entre o que sei daquela época e o que vivimos hoxe. Por exemplo, cando saltou toda a indignación do 15-M, comezouse a falar rapidamente do maio do 68. Os que non vivimos esa época, si que sentimos que, a pé de rúa, a xente está máis sensibilizada con certos temas. Hai como unha repolitización da sociedade. E Antroido naceu no seu momento nun caldo de cultivo da transición, de tardofranquista no que esta compañía se movía nuns ambientes contestatarios e tiña unha actitude ética moi vinculada coa sociedade, coa reividicación dos dereitos sociais. Ese é o motivo polo que Antroido está hoxe outra vez con nós. Para min, os paralelismos son evidentes… Por desgraza, claro. Tamén ven vostedes eses paralelismos? XE: Eu vexo un paralelismo que resulta sorprendente: Unha das preocupacións que tiña Roberto naquel momento, como os seus coetáneos, era a profesionalización do teatro en Galicia. E agora mesmo parece que se pon en cuestión de novo. Efectivamente, estase a producir un desmantelamento de circuítos, de redes, de axudas públicas, de postos de traballo relacionados coa cultura e co teatro. É sorprendente… Dalgún xeito, estamos a sufrir ese déjà vu. En momentos así temos que reinventarnos e non permitir que nada disto suceda. Como permitilo? Como se vai consentir? Temos que sueguir o que sabemos facer. No noso caso, teatro. E dende alí, dende esa pequena atalaia, expresar a nosa opinión sobre o que acontece. E que acontece? Pois unha serie de cuestións que xa estaban presentes na obra de Roberto. Realmente, nas obras de Roberto hai elementos, cuestións sociais, que a día de hoxe están no mesmo punto. Pouco habería que cambiar dos seus textos para representalos na actualidade. E resulta angustioso. Iso non quere dicir que poidamos rendernos ou pensar que nada pode servir neste mundo… Temos que mirar cara ao futuro. "Cando tentamos dedicarnos unicamente ao teatro Roberto e mais eu… Pois eramos Roberto e mais eu" LP: Mira, estamos a falar de moitas cousas. Estamos a falar de Roberto, dunha homenaxe a súa persoa, a súa obra, da recuperación de Antroido e da profesionalización… A min gustaríame non ter que dicilo, pero cando nos profesionalizamos… Cando tentamos dedicarnos unicamente ao teatro Roberto e mais eu… Pois eramos Roberto e mais eu. Que quero dicir con isto? Pois que Roberto era unha persoa moi pontente, claro está e estou moi orgullosa de telo coñecido…. Pero había máis xente… E había mulleres. O outro día atopei un libro dunha muller que escribiu sobre Roberto. E falando da época de Antroido, pois falaba só de Roberto cando se profesionalizou Antroido… E claro, eu pensei: "Eramos Roberto e mais eu". Eu non era só compañeira de Roberto, eu estaba levando a produción, levando a distribución e actuando. Son actriz. Estaba a ler o libro e non o acabei de ler porque me parecía… XE: Se cadra había un capítulo dedicado a ti e non o liches [Risos] LP: Non, non o hai… E insisto, estaba escrito por unha muller e resulta que fala do proceso de profesionalización e cando Antroido forma a cooperativa de teatro, que se conforma primeiro con Antroido e Troula, e no que participan Eduardo Alonso e Luma Gómez, que despois formarían Andrómena e máis tarde, Teatro do Noroeste, e non cita por ningures a Luma. E fala de profesionalización, da cooperativa e fala de Roberto, de Eduardo e de Antonio Simón… E, francamente, aí había como mínimo, digo como mínimo, dúas mulleres: Luma Gómez e Laura Ponte… E xa está ben! Paréceme moi grave. E é un apunte que quero que quede claro. Roberto foi un home fundamental, era un motor, pero tamén estaba eu e máis xente. RV: Por outra banda, eu teño que dicir que non estamos afeitos a que o Día das Letras se lle dedique a un home do teatro. Non era só un dramaturgo, érao todo en teatro. E o teatro non é só literatura, porque é, sobre todo, unha arte colectiva. E neste ano, reivindicamos e homenaxeamos a todo un mundo que o rodea. Estas Letras Galegas é o primeiro que se dedica a un home do teatro, pero tamén é un 17 de maio con ese rango colectivo, de homenaxe a todo un gremio… RV: A única vez que se lle dedicou o Día das Letras Galegas a un dramaturgo foi hai catro ou cinco anos, Lugrís. El era dramaturgo. E punto. Non era un teatreiro. Esta é a primeira vez na historia que as Letras homenaxean a alguén que non era só un escritor, senón que era moitísimo máis dentro do mundo da cultura e do mundo artístico. XE: Que, por outra parte, é o xeito natural de ser autor de teatro. O xeito máis natural de ser autor teatral é ser, ao tempo, actor, director e iluminador, por exemplo. Así crease ese vínculo entre a obra e a acción. De feito, o teatro é iso. Na presentación da Asociación Roberto Vidal Bolaño, lémbrome que Morris dixera unha frase reivindicativa, irónica e lapidaria. Era algo así como: "O titular deste ano, se non o remediamos, podería ser: 'Roberto Vidal Bolaño: vida e morte do teatro profesional en Galicia". Que opinan? XE: Eu négome a ese titular. LP: Era un comentario crítico, Xavier. XE: Seino, seino. Pero nin sequera así… Non debemos deixar nin unha xanela aberta para que se coe un titular coma ese. Eu creo que debemos falar de vida e renacemento do teatro galego. LP: Eu só vou dicir unha cousa. Cando anunciaron as Letras Galegas, estabamos xuntas Belén [Quintáns] e mais eu. Recibimos unha chamada de Margarita Ledo que nos dixo simplemente: "Saíu!" Saltamos de alegría, pero a miña primeira reflexión foi: "Manda carallo, foille tocar a Robertiño as Letras máis pobres, a dos marxinados". RV: Mesmo lle tocou un momento con dimisións vaticanas coma o do presidente da Academia. Vai ser un ano bolañés total! A estrea será o 4 de maio en Rianxo. Hai xa máis funcións previstas? LP: A estrea é en Rianxo e aquí quero facer unha paréntese, xa que o espectáculo é unha homenaxe a Roberto, pero a función e a estrea en Rianxo está dedicada tamén a Pancho Martínez, Andrés Martínez, que era un moi bo amigo e un home de teatro de Rianxo. Toda a vida montou espectáculos con veciños, con elencos de cincuenta homes e mulleres, voltos actores e actrices de súpeto. Rianxo é un sitio moi especial para estrear. Despois teremos unhas quince funcións en maio. En Santiago estaremos na semana das Letras Galegas. "O Día das Letras Galegas está deixando, cada vez máis, de ser só un día" RV: E aproveitamos para lles dicir aos lectores que o Día das Letras Galegas está deixando, cada vez máis, de ser só un día. Está sendo un ano. Nin sequera unha semana, nin un mes… É todo un ano. E pódese facer teatro en xuño, en xullo e en setembro. Pódese facer esta obra todo o ano, non só en maio. LP: isto vén porque hai problemas, todos queren a obra en maio e tes días pechados que che siguen querendo contratar e non podes. Pero hai moitos días por diante para poder montala. RV: É dicir, que a xente pode animarse a contratar Bailadelas ou calquera outra cousa despois de maio, até decembro.


Summary: O presidente da Fegamp, Alberto Varela, mantivo hoxe unha reunión de traballo coa conselleira de Política Social, Fabiola García, que dixo que estudará un posíbel incremento das partidas orzamentarias. No entanto, polo momento non houbo ningún compromiso en firme para apoiar os coidados de maiores e dependentes en plena pandemia.

O presidente da Federación Galega de Municipios e Provincias (Fegamp), Alberto Varela, mantivo esta segunda feira unha reunión coa responsábel da Consellaría de Política Social, Fabiola García, na que lle puido trasladar a preocupación dos municipios pola falta de fondos para o servizo de axuda no fogar. Varela demandou unha achega maior de fondos para atender á veciñanza maior ou dependente e paliar a "asfixia" económica na que se ven os concellos en plena crise da Covid-19. A presión asistencial aumenta, mais de momento non o fixeron os cartos. "Trasladeille á conselleira o afogados que estamos os concellos galegos cun recurso que é fundamental para atender aos nosos maiores e aos nosos dependentes", aclarou Varela. Os custos extra están "sobrecargando" os plans orzamentarios locais e tanto pequenos como medianos municipios "non van ser quen de facer fronte a esa situación" por moito máis tempo. O representante comentou que, por exemplo, teñen máis tarefas como poden ser o reparto de comida e fármacos á veciñanza, a necesidade de cubrir produtos básicos polos despedimentos... A este respecto, Varela lamentou que as administracións locais sexan as que teñen máis carga económica. "Se os prezos de licitación están arredor de 16 euros a hora, os concellos poñen 7, somos a administración que máis diñeiro aporta", subliñou. Ante as súas peticións, a conselleira Fabiola García recoñeceu que hai que facer "unha actualización da axenda social única" adaptada á pandemia e dixo que estudará a achega dun maior investimento desde a Xunta. No entanto, García -e tamén Varela, en parte- defendeu que igualmente ten que aumentar a contía que chega desde o Goberno do estado español.


Summary: As informacións que foi fornecendo o Executivo galego ao longo da pandemia tiveron momentos confusos nos que foi difícil seguir a realidade nestes centros. O BNG quere saber a "verdadeira razón" da negativa.

O Bloque Nacionalista Galego quere saber, ao igual que unha parte da sociedade galega, o efecto real do coronavirus nas residencias de maiores. Por iso, a deputada do BNG, Olalla Rodil, instou hoxe á Xunta a publicar os datos desagregados, mais o Executivo galego negouse a tal medida a través do seu grupo parlamentar. Non todo foron momentos de transparencia informativa ao longo da pandemia, como teñen avisado as propias familiares de usuarias dos xeriátricos, e nalgúns momentos nos que os contaxios e as mortes transcenderon agrupados sen aportar publicamente máis aclaracións. De feito, unha situación así como mestura de balances de diversos días deuse hai non moito, ao final da terceira onda da pandemia na Galiza. Con este panorama e certo descoñecemento da realidade, a deputada do BNG exixiu no Parlamento que a Xunta leve á súa páxina web "os datos desagregados por contaxios e persoas falecidas con Covid nos centros residenciais e hospitalarios". Protección? No entanto, esta proposión non de lei do grupo nacionalista bateu coa negativa do Partido Popular, que rexeitou apoiar tal exercicio informativo. En consecuencia, Rodil insistiu en saber se "a verdadeira razón para negarse a publicar os datos é protexer ás empresas que xestionan as residencias". Neste sentido, foi moi crítica coa postura dos populares que, ao seu ver, "impide o acceso público á información" e mesmo falou de "ocultación". "Tardaron sete meses en publicar os datos en aberto da evolución da pandemia, despois de ser advertidos pola Valedora do Pobo de que estaban a vulnerar un dereito fundamental, o acceso á información pública", lembrou. Porén, a "falta de transparencia" segue a ser a norma no que se refire ás residencias, chegando a rexeitar fornecer información mesmo a diversos medios de comunicación. "O desprezo que amosan ao Parlamento e ao conxunto da cidadanía deste non ten límites", lamentou a nacionalista.


Camiño de Santiago ou mina a ceo aberto? Esta é a pregunta que debería estar formulándose neste momento o presidente da Xunta de Galicia, Alberto Núñez Feixóo. O informe da organización encargada de propoñer os bens patrimonio da humanidade, ICOMOS, revela que o proxecto da mina de Touro danaría gravemente o camiño francés. O estudo técnico desta asociación vinculada á UNESCO sinala que o proxecto sepultaría cunha enorme escombreira parte do trazado do camiño histórico Arzúa-Quión-Amenal, un ramal do camiño francés de grande relevancia como o demostran numerosos documentos históricos, entre eles a carta xeométrica de Domingo Fontán elaborada entre os anos 1817-1834. ICOMOS advírtelle á Xunta de que no caso de que o proxecto vaia adiante estaría incumprindo o acordo firmado ca UNESCO, o que podería rematar co camiño francés sen o distintivo de patrimonio da humanidade. Ninguén entendería que a torre Eiffel ou os acantilados de Moher fosen desposeídos de tal recoñecemento polo interese privado dunha empresa foránea. Pois nesa encrucillada está agora o goberno galego, por un lado o interese xeral e por outro a presión do lobby mineiro e dos intereses escuros da administración. Por un lado o respecto ó patrimonio cultural e por outro o terrorismo patrimonial que en tantas ocasión sale impune. A decisión final está nas mans de Feijóo, tócalle apostar polo Camiño de Santiago e o Xacobeo 2021 ou por amarrar os seus plans de futuro gardados nunha Samsonite como a que supostamente lle regalaron no capítulo de Corcoesto. Que teñan bo camiño. Publicidade


Summary: A obra contén 100 microrrelatos.

Gadis entregará de maneira gratuíta, este sábado 15 de outubro, 12.000 exemplares dun libro de microrrelatos sobre os soños en todos os seus puntos de venda da Galiza e Castela e León. Esta edición de peto recompila os 100 microrrelatos finalistas da terceira edición do certame literario que a compañía de alimentación organiza. Gadis Retail, entre as 50 empresas do Estado español mellor valoradas para traballar "Animar persoas anónimas a escribir e descubrir novos talentos literarios" son algúns dos obxectivos que busca Supermercados Gadis coa convocatoria deste concurso e editando o libro para a súa distribución. A compañía confía en que os clientes "gocen do pracer da lectura coas pequenas grandes historias que se recolleron na publicación: os desexos persoais, os propósitos que se marcan cada aninovo, os anhelos ou as reflexións máis profundas sobre o que é a realidade e os soños que quedan por cumprir". Gadis reúne máis de 200 ONG nun foro solidario para abordar "os retos do futuro" Aliás, Gadis dispuxo unha edición dixital desta recompilación, xa dispoñíbel na web da cadea de supermercados. Ademais de textos galegos e do conxunto do Estado español, nesta edición participaron autores e autoras internacionais de país que van "desde Perú até Países Baixos". Apoio á industria editorial Esta iniciativa, incluída no programa de Responsabilidade Social Corporativa da compañía, supón tamén un "apoio" á industria editorial. Melisa Pagliaro: "A galeguidade exércese, sen complexos" Nas tres edicións do certame literario editáronse, en total, 32.000 exemplares con pezas de temática variada. A estas cifras hai que sumar os 360.000 libros que Supermercados Gadis editou con motivo do Día das Letras Galegas en diferentes anos para achegar a literatura ao conxunto da sociedade.


Summary: O alcalde de Poio, Luciano Sobral (BNG), é unha das caras visíbeis das homenaxes polo Día da Galiza Mártir. O acto na Caeira, lugar onde asasinaron a Alexandre Bóveda, é a imaxe que cada ano lembra a memoria das persoas que sufriron o terror da violencia imposta tras o golpe de Estado que trouxo a ditadura ao país.

—Como será o Día da Galiza Mártir este ano en Poio unha vez rematadas as restricións pola pandemia?Tratamos de recuperar os formatos que tiñamos antes da pandemia cos actos que estaban previstos todos os anos. Voltamos ao formato habitual engadindo a entrega dos premios Galiza Mártir no propio monumento, e que este ano recaeran nos investigadores Carlos Babío e Manuel Pérez, autores do libro Meirás: un Pazo, un caudillo, un espolio, algo que se realizaba nun xantar despois da lembranza na Caeira. Multitude de actos lembran as persoas represaliadas polo Día da Galiza Mártir Consistirá, como outros anos, nun acto institucional e ao mesmo tempo político reivindicando a figura de Bóveda e dos mártires galegos que sufriron a represión durante a guerra civil. Ten un carácter reivindicativo e, ao mesmo tempo, de lembranza e memoria con respecto ao que foi esta traxedia para as galegas e os galegos. —Entrou na alcaldía en 1995. Cal foi a evolución que tivo o Día da Galiza Mártir no seu municipio?Desde un punto de vista institucional, evolucionou de maneira moi positiva. É certo que os primeiros anos, en 1995 por exemplo, tivemos dificultades para chegar á "normalidade" que hai agora. Mesmo cando foi a construción do propio monumento a Bóveda na Caeira tivemos bastante polémica na Corporación. Hoxe está bastante asumida esta data e mesmo é festa local en Poio, atendendo desta maneira as peticións da Fundación Alexandre Bóveda de que os concellos puidésemos ir introducindo este día como festivo. O acto tamén é moi familiar ao participar a súa filla, Amalia Bóveda, e os seus netos. Estamos satisfeitos de como foi evolucionando o Día da Galiza Mártir no noso Concello. —A data tamén se lembra en Pontevedra. Considera importante esa colaboración?Desde que chegou o BNG en 1999 á Alcaldía de Pontevedra a colaboración é moi estreita. No acto da Caeira sempre participan conxuntamente connosco. O Parlamento "aparca" o Día da Galiza Mártir pero homenaxeará Bóveda e outras vítimas do franquismo —Coa súa experiencia, que papel deberían xogar outras institucións na lembranza das persoas que padeceron morte e persecución eses anos?Na liña do que reclama a propia Fundación Alexandre Bóveda, sería bo que a máxima institución galega, a Xunta da Galiza, institucionalizase este día como unha xornada a celebrar e a reivindicar no calendario galego, ademais de implicarse nas reclamacións en esclarecer a morte de Bóveda e reparar a súa memoria. Sería bo que a máxima institución galega, a Xunta da Galiza, institucionalizase este día Recoñecer que foi, é e creo que será unha figura imprescindíbel do noso país. Hai concellos que se están implicando moito, mais despois, a nivel galego, quen está fallando é o Goberno galego, neste caso o PP. —Que razón pode haber para que o PP non o faga?Hai un trasfondo político, por suposto, e quizais tamén unha falta de valentía política do PP cando hai que tomar unha decisión. A sociedade madurou moito e un Goberno galego que asuma a responsabilidade de recoñecer a Bóveda non tería ningún problema. Nunha institución pequena como a nosa de Poio vivímolo e hoxe está totalmente recoñecido.


Summary: Fabián Valero, portavoz de Avogados Novos, recolleu os apoios a través de change.org. Estará acompañado de representantes do Consello Xeral da Avogacía Española.

Fabián Valero, un avogado laboralista vigués e portavoz de Avogados Novos, entregará o vindeiro luns 1 de abril en Madrid as máis de 170.000 sinaturas que recolleu a través dunha petición online para reclamarlle ao ministro de Xustiza, Alberto Ruiz-Gallardón, que derrogue a Lei de Taxas Xudiciais. Será ás 11:00 da mañá no Rexistro do Ministerio de Xustiza e estará acompañado de representantes do Consello Xeral da Avogacía Española. Fabián Valero, portavoz de Avogados Novos, estará acompañado de representantes do Consello Xeral da Avogacía Española O pasado 5 de xaneiro de 2013, Fabián puxo en marcha a súa petición online na plataforma Change.org. "Dende a aprobación da nova Lei de Taxas Xudiciais, toda persoa que presente unha demanda nas ordes civil, social ou administrativo terá que pagar as taxas marcadas pola Lei perda ou gañe o contencioso. Conságrase así no noso país unha Xustiza para os ricos e outra para o resto dos cidadáns", explica no texto. "A entrada en vigor desta lei supón, en primeiro lugar a creación dunha barreira económica de tal envergadura que millóns de cidadáns se verán privados do seu dereito de acceso á Xustiza, vulnerando con iso o dereito á tutela xudicial efectiva consagrado no artigo 24 da Constitución Española. A Lei de Taxas xera, ademais, graves desigualdades. A banca e as aseguradoras, grandes consumidores da Xustiza que utilizan esta con fins de lucro, son colocadas na mesma posición que o cidadán medio que usa a Xustiza contadas veces na súa vida para defender dereitos básicos e lexítimos. As taxas serán da mesma contía para unha gran corporación que para unha familia de clase media", engade Fabián na petición. As taxas serán da mesma contía para unha gran corporación que para unha familia de clase media", engade Fabián na petición O gabinete do destinatario da petición, Alberto Ruiz-Gallardón, recibe periodicamente un correo electrónico informando das novas firmas de apoio conseguidas. "Este é precisamente o obxectivo da plataforma Change.org", di Francisco Polo, Director de Change.org en España, "que calquera persoa, en calquera lugar, poida iniciar unha campaña polo cambio social".


Summary: Se o pasado Día de Reis eran 142 as persoas usuarias de residencias con coronavirus, en apenas catro días os contaxios duplicáronse até chegar este domingo aos 280 positivos.

As residencias da Galiza computan 280 maiores e 134 profesionais contaxiados de coronavirus. O informe deste domingo, 10 de xaneiro, recolle 49 novos contaxios detectados nas últimas horas entre as persoas maiores en centros xeriátricos, o que supón practicamente o dobre do total de casos activos que se notificaron no Día de Reis, o pasado seis de xaneiro (foron 142 os positivos comunicados daquela). Os 49 novos contaxios notificados este domingo entre as persoas maiores corresponden a 10 usuarias e usuarios da residencia DomusVi de Vimiazo, 2 do centro San Bartolomeu de Xove, 25 da residencia Fogar Santa María, en Verín; e 12 usuarios na residencia Paz y Bien de Tui. En total, son 280 os maiores contaxiados en residencias. A que ten máis casos é a DomusVi de Vimianzo (82), seguida de Paz y Bien de Tui (52) e a Residencia da Pastoriza (36). Na Residencia de Ribeira son 19 as e os usuarios contaxiados, 6 na de Santa Teresa de Jornet (A Coruña), 14 están na Residencia Hospital Asilo San Sebastián e San Lázaro, 25 na San Bartolomeu de Xove e tamén 25 na Residencia Fogar Santa María (Verín), mentres que 11 están na Modelo de Vigo, 4 na Saleta de San Cristovo de Cea, e unha nos apartamentos Tutelados San Bartolomeu de Xove, mesma cifra que na residencia de Maiores de Burela e na de Vila do Conde, en Gondomar; mentres que 4 están no CRAPD Vigo. 134 casos no persoal Entre o persoal traballador das residencias hai detectados 134 casos activos en total, 130 en centros de maiores e 4 nos de dependencia. Incluíronse este domingo 20 novos contaxios. Os centros máis afectados son a Residencia Domusvi de Vimianzo, con 24 casos entre o persoal, a San Bartolomeu de Xove, con 12; a Paz y Bien de Tui, con 13; e a da Pastoriza, con 10. En xeral, os casos na Galiza seguen sendo alarmantes. Este domingo notificábanse 718 novos contaxios por coronavirus rexistrados nas últimas horas (661 confirmados a través de PCR), após baterse onte, 9 de xaneiro, o récord desde o inicio da pandemia, con 914 positivos (798 detectados por PCR).


Summary: Xurxo Souto reivindicou a nación galega no acto de Vía Galega decorrido en Carral.

O BNG de Compostela organizou este sábado un acto para recordar o 175 aniversario dos acontecementos vencellados aos Mártires de Carral, os militares sublevados en diferentes puntos da Galiza contra o Goberno do xeneral Narváez, que foron fusilados na mañá do 26 de abril de 1846. En palabras da líder local do Bloque, Goretti Sanmartín, "houbo unha xeración que abrazou Galiza como proxecto político e que comezou preocuparse para saír da situación de sometemento que padecía". O evento contou cunha interpretación teatral de Lucho Penabade, e tamén estiveron presentes o presidente do Museo do Pobo Galego, Xusto Beramendi, e deputados e deputadas, militantes e simpatizantes da formación nacionalista. Ao fío desta homenaxe, Sanmartín lembrou que a vindeira semana se constituirá por vez primeira a Comisión municipal pola Memoria histórica impulsada polo BNG, e adiantou que o seu partido reclamará que a capital galega siga os pasos de Pontevedra e retire o nome da Avenida Xoán Carlos I. Tamén instou a Xunta e Estado a combateren xudicialmente pola recuperación das estatuas do Mestre Mateo, especialmente tras coñecerse a última sentenza sobre o mobiliario do Pazo de Meirás, "que demostra que hai franquismo despois de Franco e que queren que sigamos a pagar aos espoliadores, a quen estivo roubando patrimonio galego". Vía Galega Pola súa banda, a plataforma social Vía Galega organizou un acto público conmemorativo dos feitos da coñecida como Revolución Galega de 1846 no propio municipio de Carral. No acto, o artista Xurxo Souto deu lectura dun manifesto no que reivindicou a nación galega: "Longuísima é a súa historia; máis importante aínda o seu futuro". "A Nación Galega rexorde na historia precisamente porque viaxamos. Cando as nosas bisavoas, os nosos bisavós cruzaron o mar e descubriron na América —Curros Enríquez, en Cuba— que non hai linguas, non hai culturas mellores nin peores. Que cando nos comprometemos co desenvolvemento da nosa nación facemos máis rica, máis digna e máis fermosa a Humanidade toda", expón o manifesto.


Summary: O Goberno do Estado transferirá un total de 13.486 millóns, 70% en setembro e 30% en novembro deste mesmo ano.

O Consello de Ministros aprobou esta terza feira a distribución do fondo extraordinario de 13.486 millóns de euros dirixidos ás comunidades e cidades autónomas. Unha repartición que se efectuará en base á poboación axustada, tal e como solicitaron a maior parte de territorios, explica o Goberno español. Da contía total, a Xunta da Galiza percibirá 828.382 euros. Esta transferencia extraordinaria do Estado ás comunidades, que se atopa á marxe do sistema de financiamento, estabelécese co obxectivo de amortecer os efectos da crise da Covid-19 nas finanzas territoriais. Desta forma, a Administración estatal asume, "de novo, o maior custo da pandemia e garante a liquidez ás comunidades autónomas para que poidan prestar servizos públicos esenciales de calidade". Trátase, aclara nun comunicado o Ministerio de Facenda e Función Pública, duns recursos adicionais que xa foron anunciados no Consello de Política Fiscal e Financeira do pasado mes outubro e incluídos nos Orzamentos Xerais do Estado de 2021. Criterio de repartición O criterio de repartición foi resultado do diálogo iniciado por Facenda con todos os territorios para coñecer a súa posición. A maior parte de Gobernos optaron pola poboación axustada, un criterio que o Ministerio fixo seu e que deu a coñecer ás autonomías no trasncurso do Consello de Política Fiscal do pasado 28 de xullo. O Real Decreto aprobado esta terza feira contempla que os 13.486 millóns transferiranse en dúas fases, 70% en setembro e 30% no mes de novembro deste ano. "Esta achega extraordinaria incide na idea do Goberno de que ninguén quede atrás, incluídas as Administracións territoriais", afirma. Neste sentido, de cara ao ano que vén, Facenda xa comunicou que as entregas a conta do sistema de financiamento alcanzarán a cota inédita dos 112.213 millóns de euros, un 6,3% máis. Ademais, a Administración estatal cubrirá mediante unha partida específica nos Orzamentos Xerais de 2022, os 3.900 millóns das liquidacións negativas de 2020 para evitar crear tensións de tesourería nas comunidades autónomas o próximo exercicio. Distribución Dos 13.486 millóns a repartir, Galiza recibirá 828.381,84 euros, a quinta contía máis alta por detrás dos 2.357.506 de Andalucía, os 2.160.990 que lle corresponden a Catalunya, 1.863.769 euros de Madrid e 1.400.020,03 da Comunitat Valenciana.


Summary: O Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG) autorizou esta sexta feira a Xunta esixir a exhibición do certificado Covid-19 de vacinación, recuperación ou proba diagnóstica negativa ás persoas maiores de 12 anos para acceder ao interior dos restaurantes, durante todo o día, e, a partir das 21 horas, para o ingreso en cafetarías e bares.

A Sala entende que a restrición, cuxo permiso para implementala foi solicitado na quinta feira pola Administración galega, cumpre co requisito de temporalidade esixido polo Tribunal Supremo, pois terá efecto desde as 00 horas do día seguinte ao da súa publicación no Diario Oficial da Galiza (DOG) e até as 00 horas do 18 de decembro. Ademais, destaca nun comunicado de prensa que non só cumpre a función de "evitar contaxios, senón tamén minimizar os riscos", pois lembra que é "unha evidencia científica" que a transmisión da Covid-19 entre os vacinados é "moito menor á dos non vacinados". A implementación da medida non supón "un sacrificio desproporcionado", di o TSXG O TSXG asegura que a implementación da medida non supón "un sacrificio desproporcionado", pois a exhibición do certificado requírese "para o desenvolvemento dunhas actividades de lecer onde a entrada ou o acceso ao establecemento é voluntaria". O alto tribunal galego tamén advirte no auto que a situación epidemiolóxica está "a empeorar", polo que "as actividades que presentan un risco comparativamente máis alto de transmisión, como é a hostalería, precisan continuar con medidas específicas de control, tendo en conta que o virus segue circulando e causando novos casos, ingresos hospitalarios en unidades de agudos e en unidades de críticos e mortes". A exhibición do certificado Covid -documento coa pauta completa de vacinación ou de ter pasado a enfermidade nos últimos seis meses ou proba diagnóstica negativa- nos casos citados partiu da reunión que mantiveron na segunda feira representantes do sector e da Xunta da Galiza. A norma, pendente do DOG O Goberno galego estimaba que o TSXG se pronunciase a próxima semana e non tan só un día despois de formular oficialmente a petición. A Xunta da Galiza tería que publicar a medida no DOG para que surtise efecto a partir do día seguinte da súa publicación. Fontes da Consellaría de Sanidade informan de que teñen previsto publicar esta sexta feira un DOG bis para que o certificado entrte en vigor esta fin de semana. De momento, a partir das 00 horas do sábado surtirían efecto as medidas xa publicadas no DOG, relativas á redución de grupos nunha mesma mesa no interior dos locais hostaleiros -de 10 a 8- e no exterior -de 20 a 15-. Esta diminución tamén afecta aos cócteles de pé.


Summary: O Goberno galego aprobará esta terza feira as contas para 2023.

Un Consello da Xunta extraordinario dará esta terza feira o visto e prace aos orzamentos para 2023, os "máis altos" da historia da Galiza, como o Goberno galego leva reiterando desde que a comezos de verán o conselleiro de Facenda, Miguel Corgos, explicase as liñas xerais destas contas. A aprobación na xuntanza do Goberno galego destes orzamentos permitirá que as contas se remitan ao Parlamento, para o debate e tramitación das mesmas na Cámara galega. A maioría parlamentar do PP apunta que os orzamentos serán finalmente aprobados, o que tería lugar cara a decembro. Desde o Executivo galego defenden que estes orzamentos "contarán con máis de 9.000 millóns de euros para gasto social, que será o máis alto da historia da Galiza". A Xunta leva anunciando estes días que reforzará o gasto social tradicional —"sanidade, educación e políticas sociais"— así como tamén o gasto para o fomento do emprego. Os sindicatos exíxenlle á Xunta un "orzamento extraordinario" con "gasto social" en emprego e servizos públicos O titular de Facenda e Administración Pública incide en que as contas do vindeiro ano tamén incluirán máis de 2.700 millóns de euros para investimentos, 8,5% máis que no presente exercicio. Aliás, onte mesmo, e após unha xuntanza con representantes da Federación Galega de Municipios e Provincias (Fegamp), a Xunta anunciaba que aumentará en 135% o Fondo de Cooperación Local (FCL) adicional ao pasar de 12,9 a case 30,5 millóns de euros. "Descontento" da Fegamp Porén, o anuncio non convenceu a Fegamp, moi crítica con estas contas. A delegación da Federación Galega de Municipios e Provincias trasladou á Xunta na reunión de onte o "malestar dos Concellos" perante uns "orzamentos netamente insuficientes e decididos unilateralmente, sen contar coa Administración local". O presidente da Fegamp, Alberto Varela, reprochou onte ao vicepresidente primeiro e conselleiro de Presidencia, Xustiza e Deportes, Diego Calvo, e ao conselleiro de Facenda e Administración Pública, Miguel Corgos, que a Xunta faga "ouvidos xordos respecto ás necesidades da Administración local". Varela lembrou aos representantes do Goberno galego que esta reivindicación conta co respaldo "de todos e cada un dos 313 Concellos galegos, que así o decidiron por unanimidade na Asemblea Executiva, máximo órgano da Fegamp". A oposición, en alerta O BNG instou onte de novo a Xunta a "retirar o pelotazo fiscal" do proxecto de orzamentos, mentres que o PSdeG afirmou ter "expectativas baixiñas" en relación con que as contas inclúa medidas "eficaces" para apoiar os sectores máis vulnerábeis. En senllas roldas de prensa, a portavoz nacional do BNG, Ana Pontón, e o voceiro parlamentar do PSdeG, e Luís Álvarez, respectivamente, foron preguntados polas contas públicas da Xunta para o ano que vén. "O que esperamos é que eses orzamentos retiren a bonificación do Imposto de Patrimonio que o PP aproba para 7.700 millonarios", subliñou a líder da oposición. Con ese diñeiro, engadiu, "poderíanse contratar 700 médicos de Atención Primaria ou acabar coas listas de espera en dependencia". Pola súa parte, Luís Álvarez sinalou que os "macro" números non serven para "as persoas máis necesitadas", incidiu, antes de precisar que o seu grupo reclama unha suba de até 8,5% do complemento autonómico ás pensións non contributivas.


Summary: Vigo rexistrou a noite máis cálida das dúas últimas décadas, cunha temperatura mínima de 29 graos centígrados.

Galiza volve sucumbir á vaga de calor que estes días axexa a península Ibérica e que, segundo as estimacións, esta cuarta feira alcanzou o seu pico. Porén, a alerta máxima decretada pola Xunta seguirá activa até, cando menos, mañá, se ben na fin de semana as temperaturas volverán superar os 35 graos centígrados en boa parte do país. A estación meteorolóxica da Portela, en Vilamartín de Valdeorras, rexistrou contra as 16.10 horas desta cuarta feira o valor máis elevado da xornada, 42,4ºC. Moi perto ficou Ourense, que cunha temperatura de até 41,9ºC non se distanciou moito do seu récord histórico, alcanzado na terza feira (43,3ºC). Seis consellos prácticos e sinxelos para combater as altas temperaturas Foron varias as localidades galegas que superaron novamente a barreira dos 40ºC, como Arnoia (40,1ºC), onde o clima adverso non remite após marcar na terza feira o maior rexistro de todo o país: 43,7ºC. A calor non deu tregua nin sequera durante a madrugada. Cospeito marcou, ás 7.30 horas, a temperatura mínima (11ºC), mais a protagonista da noite foi a cidade de Vigo, que bateu todos os rexistros das últimas dúas décadas ao ficaren os termómetros en todo momento por riba dos 29,1ºC. Avisos vermello, laranxa e amarelo A Axencia Estatal de Meteoroloxía (Aemet) recomenda manter de cara á quinta feira as precaucións no conxunto da Galiza, pois tanto Ourense como as comarcas do surleste fican en aviso vermello, agás as costeiras, que comparten cos municipios do noroeste a alerta de cor laranxa, namentres no interior do país rexerá principalmente o aviso amarelo. O mercurio volve marcar valores especialmente altos nas cidades, desde os 33ºC da Coruña até os 42ºC de Ourense, segundo Meteogalicia.


Summary: Unha campaña procura ampliar os datos sobre o xacemento

Na zona occidental da Galiza atopamos nos cumios máis altos unha serie de fortalezas que chaman a atención, senón das observadoras, tamén das expertas na materia. Malia seren coñecidas, os datos arqueolóxicos sobre a súa orixe son escasos. Aínda que poidan parecelo, estes complexos non son castros prehistóricos, mais tampouco castelos medievais ou fortificacións propias do exército romano. Cal é daquela o enigma da súa orixe? Investigadoras do grupo Síncrisis da Facultade de Xeografía e Historia da Universidade de Santiago de Compostela, dirixidos por Mario Fernández-Pereiro e José Carlos Sánchez-Pardo colaboran coa empresa Tempos Arqueólogos na realización dunha campaña de escavación nun destes misteriosos xacementos: o castelo de Portomeiro (Val do Dubra). A intervención pretende xustamente ampliar os datos existentes sobre ese punto concreto, que pola súa tipoloxía entronca co arcano desas fortalezas. Entre o castro e o castelo A orixe desta fortificación, a medio camiño entre o castelo e o castro, remontaríase, segundo a teoría que manexa o grupo arqueolóxico, ao declive do Imperio Romano e á aparición dos primeiros reinos xermánicos na Galiza. "Son elementos de protección da sociedade", explica Fernández-Pereiro a Nós Diario desde a escavación, que xorden nese momento de debilitación dun "estado forte" como era o romano naquela altura. "Son elementos de protección da sociedade", explica Fernández-Pereiro, que xorden nese momento de debilitación dun "estado forte" como era o romano naquela altura Estas etapas históricas, pouco estudadas, resultan especialmente conflitivas pola existencia de "interregnos", espazos entre a consolidación de poderes rexios. O baleiro de poder xerado por esta crise solucionaríase con estes núcleos locais como unha forma de "controlar o territorio e a poboación". Ao mesmo tempo, tamén se atopan indicios de que foron centros de produción de vidro ou metal. Funcionan, neste senso, de maneira análoga ao que a historiografía rexistra noutros lugares da península Ibérica, así como en determinadas rexións de Europa, por exemplo, o sur da Galia ou o norte de Italia. Mais estes xacementos tamén acusan bastante descoñecemento. Os estudos iniciáronse desde hai uns 15 ou 20 anos. A intervención englóbase, xa que logo, dentro dunha investigación máis ampla centrada na transición nese período final do Imperio Romano e de creación do reino Suevo. "Unha época descoñecida", afirma Sánchez-Pardo, na que "se colocaron os alicerces da evolución social, política e económica deste territorio durante a Idade Media até os nosos días". A tese de doutoramento de Fernández-Pereiro centrouse xustamente nestas fortificacións ao redor da chamada Depresión Meridiana, a falla xeolóxica que fractura o occidente da Galiza entre Tui e Carballo. O estudo recoñeceu dúas zonas principais, o val da Louriña, entre Tui e Redondela, e o val da Maía, entre Padrón e Compostela. Só neste último identificáronse a través da documentación, a bibliografía e a prospección 12 sitios arqueolóxicos con estas características. Traballos previos O mesmo equipo que se atopa neste momento sobre o terreo xa traballou no xacemento do Faro de Budiño (O Porriño) no ano 2018, con resultados moi positivos. "Conseguimos documentar dúas fases diferenciadas de ocupación e novos datos sobre a produción cerámica altomedieval galega", comenta Fernández-Pereiro. Recuperáronse desta última pezas case enteiras, pouco complexas tecnicamente e sen adobíos, polo que resultaban difíciles de datar. E desta volta agardan lograr algo semellante. Xacemento en risco Para alén da investigación, a intervención busca pór o foco na situación de maltrato dos restos, por mor da proximidade da mina Esmeralda, do grupo de Villar Mir. A pesar de que a canteira está aparentemente abandonada, segundo descubriron as investigadoras nos últimos días, a empresa ten intención de volvela pór en funcionamento. Ademais, o castelo atópase rodeado por plantacións de eucalipto que xa sufriron varios incendios, o máis grave en outubro de 2017. Para alén da investigación, a intervención busca pór o foco na situación de maltrato dos restos, por mor da proximidade da mina Esmeralda, do grupo de Villar Mir A comezos do ano pasado, o concello de Val do Dubra mostrou interese en adquirir a parcela onde se localizan os restos máis visíbeis, pero co cambio de executiva o proceso quedou paralizado. Aínda que o novo alcalde tamén se mostrou favorábel a continuar co proxecto, non se materializou de momento, se ben facilitou ao tempo unha pequena brigada para despexar a capa vexetal. A dous días de rematar a campaña, xa conseguiron bastantes progresos. O máis destacábel é o achado, na porta que se atopaba entre derrubamentos, de dúas pedras e unha soleira tallada, así como do que presumen que serían restos metálicos para tapar a porta. Noutra das estancias están chegando a niveis de ocupación. Tamén divulgación A etapa de escavación "breve pero intensa", en palabras de Mario Fernández-Pereiro, concluirá mañá, día no que as arqueólogas organizarán unha visita guiada ao xacemento. Para conseguir manter as medidas de seguridade por mor da emerxencia sanitaria, será preciso inscribirse con anterioridade. Esta dimensión divulgativa que pon o feche á intervención estivo presente durante toda a semana de traballo, pois desde a páxina de Facebook Castelo de Portomeiro partillaron os seus avances.